گمشدگان - کتاب اول

«پیداشدگان» نوشته مارگارت پیترسون هدیکس، نخستین جلد از مجموعه علمی‌تخیلی و معمایی «گمشدگان» است؛ رمانی برای نوجوانان که ماجرای سفر در زمان را به پرسش‌هایی درباره هویت، فرزندخواندگی و اختیار پیوند می‌زند. هدیکس به جای آنکه سفر در زمان را صرفا وسیله‌ای برای خلق هیجان قرار دهد، از آن برای برهم زدن تصور شخصیت‌ها از گذشته و آینده خود استفاده می‌کند. نوجوانان داستان در سنی قرار دارند که می‌کوشند بفهمند چه کسانی هستند، اما ناگهان درمی‌یابند حتی زمان و مکان تولدشان نیز ممکن است چیزی نباشد که تصور می‌کرده‌اند. به این ترتیب، بحران معمول بلوغ به بحرانی تاریخی و هستی‌شناختی تبدیل می‌شود. رمان با صحنه‌ای رازآلود آغاز می‌شود. هواپیمایی بی‌نام و نشان، بدون آنکه در سامانه‌های فرودگاه ثبت شده باشد، ناگهان روی باند ظاهر می‌شود. درون آن نه خلبانی حضور دارد و نه مسافری بزرگسال؛ فقط سی‌وشش نوزاد در صندلی‌ها نشسته‌اند. پس از بیرون آوردن کودکان، هواپیما نیز به شکلی ناممکن ناپدید می‌شود. این رخداد عجیب سال‌ها پنهان می‌ماند تا آنکه سیزده سال بعد، جونا نامه‌ای ناشناس دریافت می‌کند که روی آن نوشته شده است: «تو یکی از گمشدگان هستی.» نامه دیگری نیز از آمدن کسانی خبر می‌دهد که قصد دارند او را بازگردانند. جونا از فرزندخوانده بودن خود آگاه است و تا پیش از دریافت نامه‌ها، این موضوع را بخشی پذیرفته‌شده از زندگی‌اش می‌داند. دوستش چیپ، برخلاف او، تازه با احتمال فرزندخواندگی خود روبه‌رو می‌شود و این کشف بنیان اعتمادش به خانواده را متزلزل می‌کند. کاترین، خواهر جونا، نیز به جست‌وجوی آن‌ها می‌پیوندد و حضورش مانع از آن می‌شود که ماجرا فقط به بحران دو پسر محدود بماند. کنجکاوی، جسارت و نگاه بیرونی او بارها مسیر تحقیق را تغییر می‌دهد. این سه نوجوان با دنبال کردن نامه‌ها، اسناد فرزندخواندگی و فهرست نام‌ها، آرام‌آرام به حقیقتی باورنکردنی نزدیک می‌شوند: کودکان هواپیما از نقاط گوناگون تاریخ ربوده شده‌اند. ربایندگان، قاچاقچیان زمان‌اند که شخصیت‌های کودک و نوجوان تاریخ را می‌دزدند تا در آینده به خانواده‌های ثروتمند بفروشند. برخی از این کودکان ممکن است همان چهره‌های ناپدیدشده‌ای باشند که سرنوشتشان هنوز برای تاریخ ناشناخته مانده است. اکنون دو نیروی رقیب بر سر آنان کشمکش دارند: کسانی که می‌خواهند کودکان را به زمان اصلی خود بازگردانند و خط تاریخی را ترمیم کنند، و کسانی که در پی حفظ دستاوردها یا منافع حاصل از جابه‌جایی آنان‌اند. نوجوانان در نگاه هر دو گروه، کمتر انسان‌هایی با زندگی مستقل و بیشتر اجزای یک مسئله زمانی هستند. ساختار «پیداشدگان» بر تعلیقی تدریجی استوار است. تصویر تکان‌دهنده هواپیمای پر از نوزاد، قلاب نخست داستان را می‌سازد؛ سپس روایت به محیط آرام خانواده، مدرسه و محله بازمی‌گردد. همین فاصله میان رخداد ناممکن آغازین و روزمرگی نوجوانان، حس خطری پنهان ایجاد می‌کند. نامه‌ها، پرونده‌ها و فهرست اسامی مانند قطعات یک پرونده کارآگاهی عمل می‌کنند و اطلاعات فقط به اندازه آگاهی جونا در اختیار خواننده قرار می‌گیرد. داستان ابتدا ظاهری معمایی دارد، اما با آشکار شدن فناوری سفر در زمان، مرزهای علمی‌تخیلی آن گسترش می‌یابد. هدیکس افشاگری‌ها را پله‌پله پیش می‌برد تا هر پاسخ، پرسشی بزرگ‌تر درباره منشأ شخصیت‌ها ایجاد کند. مسئله مرکزی رمان تنها این نیست که جونا واقعا چه کسی بوده، بلکه این است که چه کسی حق دارد درباره زندگی او تصمیم بگیرد. قاچاقچیان، کودک را به کالایی قابل انتقال تبدیل می‌کنند و مأموران اصلاح زمان نیز ممکن است او را صرفا عنصری گمشده در نظم تاریخ ببینند. هر دو نگاه، تجربه سیزده‌ساله، روابط خانوادگی و خواست کنونی او را نادیده می‌گیرند. بازگرداندن یک کودک به گذشته شاید خط زمانی را اصلاح کند، اما هم‌زمان زندگی انسانی موجود در زمان حال را از هم می‌گسلد. رمان از این راه تقابل جبر و اختیار را از سطحی انتزاعی به مسئله‌ای ملموس درباره خانه، خانواده و حق انتخاب بدل می‌کند. «پیداشدگان» پاسخ ساده‌ای برای این تعارض ندارد. گذشته در شکل‌گیری هویت اهمیت دارد، اما نمی‌تواند به تنهایی مالک انسان باشد. جونا و همراهانش با پرسیدن، مقاومت کردن و نپذیرفتن روایت‌های آماده، نخستین نشانه‌های عاملیت خود را آشکار می‌کنند. شاید نام واقعی آنان در صفحه‌ای فراموش‌شده از تاریخ ثبت شده باشد، اما زندگی‌شان فقط در همان صفحه خلاصه نمی‌شود. هواپیمای اسرارآمیز کودکان را از گذشته بیرون آورده است؛ اکنون آن‌ها باید نگذارند هیچ‌کس آینده را نیز بی‌اجازه از دستشان برباید.