کتاب رود سرخ

کتاب «رود سرخ» نوشته‌ی سوزان لیاندرات-گویگز که در سال ۲۰۱۹ در مجموعه‌ی «کلاسیک‌های فیلم BFI» منتشر شد، تحلیلی فشرده اما عمیق از فیلم وسترن کلاسیک «رود سرخ» به کارگردانی هاوارد هاکس ارائه می‌دهد. این کتاب کم‌حجم نه به بازگویی داستان فیلم، بلکه به واکاوی جایگاه تاریخی، زیبایی‌شناختی و ایدئولوژیک آن می‌پردازد و نشان می‌دهد چرا «رود سرخ» یکی از نقاط عطف سینمای وسترن و سینمای آمریکا پس از جنگ جهانی دوم به‌شمار می‌آید. لیاندرات-گویگز فیلم را در بستر کارنامه‌ی متنوع هاوارد هاکس قرار می‌دهد؛ کارگردانی که میان ژانرهای گوناگون-از کمدی و فیلم نوآر تا جنگی و ماجراجویانه-در حرکت بود، اما در «رود سرخ» به شکلی ویژه به اسطوره‌ی وسترن بازمی‌گردد. فیلم روایتگر کوچ خطرناک یک گله‌ی بزرگ گاو از تگزاس به شمال است؛ سفری که به‌تدریج به میدان نبردی اخلاقی و روانی میان دو نسل بدل می‌شود. جان وین در نقش تام دانسون، دامدار سخت‌گیر و اقتدارطلب، چهره‌ای از قهرمان فردگرا و خشن وسترن کلاسیک را مجسم می‌کند، در حالی که مونتگومری کلیفت در نقش مت گارث، شاگرد جوان‌تر، نماینده‌ی نوعی قهرمانی تازه‌تر، همدلانه‌تر و مشارکتی است. به باور نویسنده، محور اصلی فیلم نه صرفا ماجرای عبور از مرزهای جغرافیایی، بلکه تنش میان فردگرایی مطلق و مسئولیت جمعی است. دانسون با وسواس کنترل و سلطه، به اسطوره‌ی مرد مرزی متکی بر قدرت شخصی وفادار می‌ماند؛ اسطوره‌ای که ریشه در قرن نوزدهم دارد. در مقابل، مت گارث نماد تغییری فرهنگی است که پس از جنگ جهانی دوم در جامعه‌ی آمریکا شکل می‌گیرد: گذار از اقتدار فردی خشن به رهبری مبتنی بر همکاری، گفت‌وگو و توجه به جمع. لیاندرات-گویگز نشان می‌دهد که این تعارض، بازتابی از اضطراب‌ها و امیدهای آمریکای اواخر دهه‌ی ۱۹۴۰ است؛ دورانی که کشور میان خاطره‌ی جنگ، گسترش قدرت و نیاز به بازاندیشی در مفهوم رهبری قرار داشت. کتاب همچنین به تحلیل بازیگری و بدن‌مندی شخصیت‌ها توجه ویژه دارد. تقابل فیزیکی و عاطفی جان وین و مونتگومری کلیفت-یکی با بازی سنگین، اقتدارگرایانه و کلاسیک، و دیگری با ظرافتی درون‌گراتر و مدرن‌تر-خود به زبان بصری فیلم بدل می‌شود. لیاندرات-گویگز بازیگران را نه صرفا اجراکنندگان نقش، بلکه عناصر فعال در تولید معنا می‌داند که تنش ایدئولوژیک فیلم را تشدید می‌کنند. در نهایت، این کتاب نشان می‌دهد که «رود سرخ» صرفا تکرار کلیشه‌های وسترن نیست، بلکه بازاندیشی آن‌هاست. هاکس با استفاده از ساختار روایی، میزانسن و روابط قدرت، اسطوره‌ی مرز را همزمان بازتولید و نقد می‌کند. مطالعه‌ی لیاندرات-گویگز با زبانی دقیق و تحلیلی، این لایه‌های پنهان را آشکار می‌سازد و «رود سرخ» را به‌مثابه متنی زنده و چندمعنایی معرفی می‌کند. از این‌رو، این کتاب منبعی ارزشمند برای دانشجویان سینما، علاقه‌مندان وسترن و خوانندگانی است که می‌خواهند سینمای کلاسیک را نه فقط به‌عنوان سرگرمی، بلکه به‌عنوان آینه‌ای از تحولات فرهنگی و تاریخی درک کنند.