کتاب دیروز و امروز یک ملت

کتاب «دیروز و امروز یک ملت (ترکیه از ۱۹۸۹ تا امروز)»، اثری تحلیلی و ژرف از کرم اکتم است که به کالبدشکافی گذار پرماجرای ترکیه از اواخر دوران جنگ سرد تا دهه‌ی اخیر می‌پردازد. اکتم که خود از پژوهشگران برجسته‌ی دانشگاه سنت اندروز و آکسفورد است، در این کتاب تلاش می‌کند تا ریشه‌های «خشم» فروخورده‌ای را بیابد که جامعه‌ی معاصر ترکیه را به شدت قطبی کرده است. او استدلال می‌کند که ترکیه برخلاف ظاهر در حال توسعه و مدرن خود، همچنان با زخم‌های کهنه‌ی ناشی از هویت‌سازی اجباری و ناسیونالیسم اقتدارگرا دست و پنجه نرم می‌کند. این اثر با نگاهی انتقادی از سال ۱۹۸۹ یعنی نقطه‌ی عطف فروپاشی دیوار برلین آغاز شده و نشان می‌دهد که چگونه ترکیه تلاش کرد تا میان میراث آتاتورک و موج جدید جهانی‌شدن، هویت تازه‌ای برای خود دست‌وپا کند.
نویسنده در این کتاب بر مفهوم «ملت خشمگین» تأکید ویژه‌ای دارد و آن را نتیجه‌ی دهه‌ها سرکوب هویت‌های متکثر نظیر کردها، علویان و گروه‌های مذهبی می‌داند. اکتم توضیح می‌دهد که چگونه «دولت سایه» یا همان نهادهای غیرمنتخب نظیر ارتش و بوروکراسی، برای دهه‌ها نبض سیاست را در اختیار داشتند و هرگونه تلاش برای دموکراسی واقعی را با بن‌بست مواجه کردند. او دوره‌ی قدرت‌گیری حزب عدالت و توسعه (AKP) را نه به عنوان یک اتفاق تصادفی، بلکه به مثابه‌ی واکنشی به ناکارآمدی‌های دهه‌ی ۹۰ میلادی و ائتلاف‌های ضعیف سیاسی تحلیل می‌کند. در این اثر ظهور رجب طیب اردوغان به عنوان نماد طبقه‌ی جدید مذهبی و محافظه‌کار بررسی می‌شود که در ابتدا با وعده‌ی اصلاحات لیبرال آمد، اما به تدریج به سمت تمرکز قدرت و ایجاد یک نظام ریاست‌جمهوری صلب حرکت کرد.
بخش قابل توجهی از محتوای کتاب به مسائل اقلیت‌ها و تنش‌های قومی-مذهبی اختصاص داشته و کرم اکتم با جسارت به نقد رویکردهای سنتی دولت در قبال مسئله‌ی کردها می‌پردازد و آن را یکی از ستون‌های اصلی خشم ملی در ترکیه برمی‌شمارد. او همچنین به شکاف عمیق میان لاییک‌های سنتی و نوکیسه‌های مذهبی اشاره می‌کند که هر یک به دنبال حذف دیگری از صحنه‌ی عمومی هستند. از نظر اکتم خشم جاری در رگ‌های جامعه‌ی ترکیه تنها محصول بحران‌های اقتصادی اخیر یا اعتراضات نمادینی چون پارک گزی نیست، بلکه ریشه در یک فرآیند مدرن‌سازی «از بالا به پایین» دارد که کرامت و تفاوت‌های فرهنگی بخش بزرگی از مردم را نادیده گرفته است. کتاب «دیروز و امروز یک ملت» به ما می‌آموزد که برای فهم رفتارهای سیاسی امروز ترکیه، باید به زیرپوست شهرهای آن و لایه‌های پنهان تاریخ معاصرش نفوذ کرد.
«دیروز و امروز یک ملت» فراتر از یک گزارش تاریخی، هشداری درباره‌ی آینده‌ی دموکراسی در جوامع در حال گذار است. اکتم با تکیه بر داده‌های میدانی و تحلیل‌های فرهنگی، تصویری جامع از کشوری ارائه می‌دهد که میان وسوسه‌ی قدرت منطقه‌ای و چالش‌های حل‌نشده‌ی داخلی معلق مانده است. او با بررسی تأثیرات جنگ سوریه، بحران پناهندگان و روابط تیره و تار با اتحادیه اروپا، نشان می‌دهد که چگونه سیاست خارجی ترکیه نیز تحت تأثیر همین خشم و تضادهای داخلی شکل می‌گیرد.