کتاب مقدمه‌ای بر مبانی عرفان و تصوف

کتاب «مقدمه‌ای بر مبانی عرفان و تصوف» اثر دکتر ضیاءالدین سجادی، کتابی برای آشنایی با یکی از مکاتب فکری و معنوی برخاسته از فرهنگ اسلامی است. نویسنده در مقدمه‌ی کتاب، خاستگاه این جریان را تبیین می‌کند؛ آنگاه که آیین اسلام، جویندگان حقیقت را به تأمل در باب توحید و راه‌های رسیدن به کمال انسانی برانگیخت، اندیشه‌ای تابناک و سیری معنوی شکل گرفت. این مکتب فکری و علمی «عرفان» و راه و رسم عملی و طریقت آن «تصوف» نامیده شد.
این کتاب که به عنوان منبع درسی برای دانشجویان رشته زبان و ادبیات فارسی تدوین شده است، روایتی مختصر اما جامع از مبادی و اصول این حوزه ارائه می‌دهد. ساختار کتاب با یک سیر منطقی و آموزشی طراحی شده است تا خواننده را گام به گام با این دنیای پیچیده آشنا سازد. کتاب با تعاریف بنیادین «تصوف و عرفان» آغاز می‌شود و سپس به تشریح مفاهیم کلیدی سیر و سلوک، یعنی «مقامات و حالات»، می‌پردازد.
بخش اصلی کتاب به یک مرور تاریخی منسجم اختصاص دارد. نویسنده در سه فصل مجزا، تاریخ تحولات تصوف را از قرن دوم تا نهم هجری قمری دنبال می‌کند. ویژگی برجسته‌ی این بخش‌ها آن است که در هر دوره، به شرح مختصری از زندگی، اندیشه، احوال و اقوال صوفیان و عارفان بزرگ می‌پردازد و تصویری زنده از شخصیت‌های تأثیرگذار این مکتب به دست می‌دهد. در فصول بعدی، کتاب به موضوعات تکمیلی اما ضروری می‌پردازد. معرفی «فرقه‌های صوفیه»، شرح «اصطلاحات و رموز عرفانی» و در نهایت، بررسی پیوند ناگسستنی این جریان با ادبیات فارسی در فصل «عشق عرفانی در ادبیات فارسی»، ابعاد مختلف این حوزه را برای خواننده روشن می‌سازد. از نقاط قوت این اثر، بخش‌های پایانی جامع آن است که شامل فهرست‌های دقیق از نام اشخاص، جای‌ها، خاندان‌ها، فرقه‌ها و کتاب‌ها به همراه یک کتاب‌شناسی تخصصی است که آن را به ابزاری کارآمد برای پژوهش‌های بیشتر تبدیل می‌کند.