کتاب ترجمه و تفسیر الشواهد الربوبیه

کتاب «الشواهد الربوبیه» را معمولا در کنار مهم‌ترین آثار فلسفی ملاصدرا قرار می‌دهند؛ کتابی که بسیاری آن را خلاصه‌ای فشرده از نظام فکری او می‌دانند، هرچند در آن مباحثی هم دیده می‌شود که دقیقا به همین صورت در «اسفار» مطرح نشده‌اند. عنوان کامل کتاب، «الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه» است و همین نام، فضای کلی اثر را روشن می‌کند: صدرا می‌خواهد میان تفکر فلسفی، الهیات و سلوک معنوی پیوند برقرار کند. ساختار کتاب بر پنج «مشهد» بنا شده و هر مشهد به «شاهد»ها و «اشراق»هایی تقسیم می‌شود. ذیل این تقسیم‌بندی‌ها، نخست مباحث کلی وجود مطرح شده و سپس صدرا به سمت مسائل مربوط به خدا، نفس، معاد و نبوت می‌رود. مشهد نخست به «امور عامه» اختصاص دارد؛ یعنی مفاهیمی مانند وجود، ماهیت، علت، حرکت و مراتب هستی. مشهد دوم درباره‌ی وجود خداوند و آفرینش جهان است. در ادامه، صدر‌المتألهین وارد بحث نفس، معاد، حشر جسمانی و در پایان مسئله‌ی نبوت و ولایت می‌شود. درون‌مایه‌ی استدلال‌های کتاب همان ایده‌هایی است که بعدها بیش از هر چیز با حکمت متعالیه شناخته شدند. با این حال «الشواهد الربوبیه» رنگ‌وبوی عرفانی آشکاری دارد. این کتاب از کتبی است که صدرا در آن به مباحث عرفانی نیز مفصلا پرداخته است. در بخش‌های مختلف کتاب از آیات قرآن و مفاهیم عرفانی استفاده می‌کند و تلاش دارد میان استدلال فلسفی و نگاه عرفانی آشتی برقرار کند. گفتنی است که کتاب ساده و مقدماتی نیست. نثر عربی فشرده‌ی ملاصدرا و تراکم بالای مفاهیم فلسفی باعث می‌شود خواندن آن بدون آشنایی قبلی با فلسفه‌ی اسلامی دشوار باشد. بسیاری از بحث‌ها بر مبنای آثار ابن‌سینا، سهروردی یا سنت کلامی نوشته شده‌اند. در این راستا، در حال حاضر، سه ترجمه و تفسیر از این کتاب وجود دارد که خواننده‌ی گرامی می‌تواند از آن‌ها بهره‌مند شود. در مجموع، در اثر حاضر بسیاری از مفاهیم مرکزی فلسفه‌ی صدرایی با صورتی منسجم کنار هم قرار گرفته‌اند که باعث شده است اثری نظام‌مند، اما شدیدا فشرده و جامع درباره‌ی حکمت متعالیه خلق شود.