کتاب مادر و خاطرات پنجاه سال زندگی در ایران

کتاب «مادر و خاطرات پنجاه سال زندگی در ایران»، نوشته‌ی سیده توران میرهادی و به کوشش سیمین ضرابی در تدوین، از جنس خاطره‌نویسی و زندگی‌نامه‌ی خانوادگی است؛ اثری که در آن راوی به‌جای پرداختن به سرگذشت خودش، دوربین را روی شخصیتی می‌چرخاند که همیشه در پشت‌ صحنه‌ی زندگی او ایستاده بود: مادرش. گرتا دیتریش زنی آلمانی و دانش‌آموخته‌ی هنر از دانشگاه مونیخ، پس از آشنایی و ازدواج با سید فضل‌الله میرهادی، مهندسی اهل تفرش که در آلمان تحصیل کرده بود، راهی ایران شد و نیم‌قرن از عمر خود را در این سرزمین گذراند. فضای کلی کتاب آمیزه‌ای است از دلتنگی، سپاس‌گزاری و بازخوانی دقیق خاطراتی که سال‌ها در ذهن نویسنده رسوب کرده‌اند؛ خاطراتی که بیشتر از آنکه گزارشی صرف از رویدادها باشند، کوششی‌اند برای فهم ریشه‌های شخصیت خود او.
روایت کتاب حول محور خانواده‌ای پنج‌فرزندی می‌گردد که هر یک از اعضا زیر نگاه دقیق و پرمهر مادر رشد کرده‌اند و توران میرهادی تصویری زنده از روزهای عادی این خانواده به دست می‌دهد؛ لحظه‌هایی که در آن‌ها موسیقی، نقاشی و قصه‌گویی بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی روزمره بودند. گرتا که خود در کنار خانه‌داری در هنرستان کمال‌الملک نیز به آموزش هنر مشغول بود، همزمان قصه‌های آلمانی برای فرزندانش می‌خواند و فضایی فراهم می‌کرد تا آنان با زبان و فرهنگ فارسی نیز عمیقا پیوند بخورند و این آمیختگی دو فرهنگ در سراسر کتاب حس می‌شود و خواننده را وامی‌دارد خودش به داوری درباره‌ی آن بنشیند.
زندگی گرتا دیتریش در ایران از سال‌های پایانی دوره‌ی قاجار تا دگرگونی‌های دوره‌ی پهلوی را دربر می‌گیرد؛ دوره‌ای که در آن یک زن اروپایی باید میان عادت‌های فرهنگی خود و مقتضیات جامعه‌ای تازه، مسیری میانه پیدا می‌کرد. این تجربه بی‌آنکه ادعای تحلیل جامعه‌شناختی داشته باشد، نمونه‌ای صمیمی از سازگاری فرهنگی و نیز از جایگاه زنان در خانواده‌های آن دوران به دست می‌دهد. حضور جنگ، تغییرات شهر تهران و دگرگونی نگاه به آموزش، در لابه‌لای خاطرات شخصی، رنگ و بویی از تاریخ اجتماعی ایران را نیز به متن می‌بخشد.
«مادر و خاطرات پنجاه سال زندگی در ایران» را می‌توان بیش از هر چیز روایتی از سپاس دانست؛ سپاسی که توران میرهادی، بنیان‌گذار مدرسه‌ی فرهاد و از پایه‌گذاران فرهنگنامه‌ی کودکان و نوجوانان، سال‌ها بعد و در قامت نویسنده به مادرش ادا می‌کند.