کتاب اقبالنامه

«اقبال‌نامه» بخش دوم اسکندرنامه، یکی از پنج مثنوی مجموعه‌ی «خمسه نظامی»، سروده‌ی نظامی گنجوی شاعر معروف ایرانی در قرن ششم هجری است. اشعار و معانی اقبال‌نامه توسط شاعر و سخنور سرشناس فارسی «وحید حسن دستگردی»، شرح و تصحیح شده که به صورت پانویس در انتهای هر صفحه از کتاب آمده است. از دیگر ویژگی‌های قابل تامل این کتاب همکاری سعید حمیدیان، استاد ادبیات فارسی، در ویرایش نهایی این اثر است.
«اسکندرنامه»، چهارمین مثنوی نظامی شامل دو قسمت است: «شرف‌نامه» و «اقبال‌نامه» که هر دو را به ‌نام نصره‌یالدین ابوبکر بن محمد بن ایلدگز، در سال‌های 588 و 593 ق، سروده است. اسکندرنامه از‌ نظر‌ آیین‌ و آداب و رسوم مختلف دارای اهمیت فراوانی است. این کتاب بخش دوم از مثنوی اسکندرنامه است. نظامی در اقبال‌نامه بیشتر سخنان حکیمانه‌ای را که بین‌ اسکندر و حکیمانی چون سقراط و ارسطو گفته شده، به تصویر کشیده است. اقبال‌نامه دنباله‌ی شرف‌نامه است که به‌مناسبت کلمه «خرد» در بیت اول‌ و خردنامه‌های حکما در وسط، به خردنامه معروف شده است و مشتمل بر 3680 بیت است که شامل سفرها و فتوحات دریایی اسکندر است. اشعار اقبال نامه با ستایش و حمد پروردگار و پیامبر اسلام آغاز می‌شود؛ سپس با افسانه‌هایی چون افسانه ارشمیدس با کنیزک چینی، افسانه ماریه قبطیه، افسانه خراسانی و فریب دادن خلیفه ادامه پیدا می‌کند. از دیگر داستان‌ها و حکایات کتاب می‌توان به ذوالقرنین دانستن اسکندر، داستان او با شبان دانا و احوال وی با سقراط یا گفتگوی حکیم هند و هفت حکیم دیگر با وی اشاره کرد. نظامی در این کتاب، اسکندر‌ را فیلسوفی فرمانروا و پیامبری الهی معرفی می‌کند و خواسته با این کار، بین نبوت و حکومت، ارتباطی برقرار ‌کند. در انتهای کتاب، وصیت‌نامه‌ی اسکندر را نیز می‌توان به نظم خواند.
مثنوی اقبالنامه از لحاظ خردنا‌مه‌های مربوط به یونان باستان و نظریه‌های نظامی گنجه‌ای و خصوصا حکمت عملی از دیدگاه وی در قرن ششم هجری، دارای ارزش و اهمیت خاصی است و شاعر توانا و حکیم هنرمند گنجه در نظم این مثنوی به تبلیغ حکمت عملی و آراستگی آن به اخلاق اسلامی نظر دارد و همه‌جا آیات و اخبار اسلامی را پیش چشم داشته و تا جایی که توانسته خردنامه‌های حکیمان یونان و حتی هند را رنگ و بوی خوش ایرانی - اسلامی زده است. اقبال‌نامه به‌روشنی می‌رساند که شاعر گنجه با حکمت یونان آشنایی‌ کاملی‌ داشته است. او در اقبال‌نامه از فلسفه، جهان‌بینی، دانش و خرد و توصیف مجالس علمی اسکندر با دانشمندان و پیروزی‌های او سخن به میان می‌آورد. مثنوی اسکندرنامه جز اشعار غنایی دسته‌بندی می‌شود؛ ولی بعضی معتقدند نظامی در این اثر، قصد رویارویی با شاهنامه‌ی فردوسی را داشته است.
«اقبال‌نامه» کتابی خواندنی برای علاقمندان به ادبیات و شعر کلاسیک فارسی است.