کتاب پدیدارشناسی هرمنویتیک مکان

احساس بی‌هویتی، بیگانگی و غربت از مشخصه‌های اصلی انسان معاصر است که نمود بارز آن را می‌توان در عدم حس تعلق به فضاهای شهری مدرن مشاهده کرد؛ بحرانی جدی که کتاب «پدیدارشناسی هرمنویتیک مکان» نوشته‌ی مائده انصاری به طور دقیق به آن اشاره کرده. این اثر پژوهشی و تالیفی در حقیقت یک بررسی موشکافانه در مرز میان فلسفه، معماری و طراحی شهری به شمار می‌رود. نویسنده در این کتاب معتقد است که تسلط تفکر حسابگرانه، کمی‌گرا و مهندسی‌زده بر شهرسازی معاصر ایران، باعث شده تا «مکان» اصالت خود را از دست بدهد و به یک متراژ یا هندسه‌ی بی‌روح تبدیل شود.
انصاری با تلفیق پدیدارشناسی و هرمنوتیک، به دنبال آشکار کردن گوهر و ذات واقعی مکان است و تاکید می‌کند که فهم معرفتی و کیفی یک فضا، همواره بر اقدامات عمل‌گرایانه و ساخت‌وساز مقدم است؛ زیرا تا زمانی که نتوانیم معنای واقعی سکونت را درک کنیم، فضاهایی که انسان در آن‌ها آرامش یابد و به تعبیری سکنی گزیند، همچنان نایاب خواهند ماند.
ایده‌ی مرکزی کتاب بر پایه‌ی یک تمایز فلسفی عمیق میان دو مفهوم «فضا» و «مکان» استوار است تا نشان دهد ما چگونه محیط پیرامون خود را زندگی و تجربه می‌کنیم. از دیدگاه پدیدارشناسی هوسرل و هایدگر، فضا یک مفهوم انتزاعی، نامحدود و ریاضی است، اما مکان زمانی متولد می‌شود که انسان در آن فضا مستقر شده، به آن معنا ببخشد و خاطره‌سازی کند. مائده انصاری با تکیه بر آراء نظریه‌پردازانی چون کریستین نوربرگ شولتز و ادوارد رلف، پدیده‌ی «بی‌مکانی» در جهان مدرن را نقد می‌کند؛ جایی که مراکز خرید یکسان و پاساژهای شیشه‌ای بدون هویت، جایگزین مکان‌های اصیل شده‌اند و به بیگانگی بیشتر انسان از محیط دامن می‌زنند. در این چارچوب نظری هر مکان مانند یک متن زنده و قابل تفسیر نگریسته می‌شود که بدن، احساسات و ادراک انسان در بازخوانی معانی نهفته در آن نقش کلیدی دارند و به ما یادآوری می‌کنند که هویت یک فضا، صرفا با متر و معیارهای مهندسی قابل اندازه‌گیری نیست.
جذاب‌ترین و کاربردی‌ترین بخش کتاب «پدیدارشناسی هرمنویتیک مکان»، پیاده‌سازی این فرمول نظری بر روی یک مطالعه‌ی موردی عینی و هویت‌مند، یعنی «حیث مکانی میدان نقش جهان اصفهان» است. نویسنده میدان نقش جهان را به عنوان یک متن فرهنگی-تجربی قرائت می‌کند تا لایه‌های پنهان ادراکی آن را بیرون بکشد. او نشان می‌دهد که این میدان چطور در طول قرن‌ها توانسته توازن روحی، پیوند اجتماعی و حس تعلق عمیقی در شهروندان ایجاد کند و چگونه فرهنگ، مذهب و زندگی روزمره‌ی مردم در کالبد معماری آن متبلور شده است.