کتاب در باب دین

کتاب «درباب دین: معنا، رویکرد و آینده» به قلم کیت وارد، به‌ صراحت رنگ‌وبوی پاسخ به الحادهای نوین و البته طبیعت‌گرایی‌های ناشی از نظریات داوکینز به خود گرفته است، هرچند کماکان نظریات افرادی مانند دورکیم، فروید و مارکس مورد نقد و بررسی قرار گرفته‌اند. کتاب با فصلی درباره‌ی ماهیت متعالی دین آغاز می‌شود و سپس به ‌ترتیب سراغ نظریه‌های تقلیل‌گرا درباره‌ی منشأ دین می‌رود. برای مثال، فصلی به خوانش فرویدی از دین به ‌مثابه‌ی توهم روانی پرداخته است و فصلی نیز از به سراغ نظریات مارکس و این جمله‌ی مشهور او، که دین افیون تودگان است، می‌رود. به بیان دیگر، نویسنده این تبیین‌های روان‌شناختی و جامعه‌شناختی را یکی‌یکی بررسی می‌کند تا نشان دهد تجربه‌ی دینی مقوله‌ای مستقل از تجربه‌ی بشری است و به ‌سادگی به روان یا اقتصاد فروکاستنی نیست. از میانه‌ی کتاب، رویکرد تطبیقی جای نقد فلسفی را می‌گیرد. نویسنده سیر تحول دین را از دوران باستان دنبال می‌کند و فصل‌هایی به ادیان ابراهیمی و سنت‌های اختصاص می‌دهد. در بخش پایانی، بحث به فلسفه‌ی کانت می‌رسد. نویسنده از تلاش کانت برای بنیان‌گذاری عقلانی اخلاق بهره می‌گیرد تا الگویی درباره‌ی وحی و الوهیت ارائه دهد که در آن الهام الهی، برخلاف تلقی رایج از املای مستقیم کلام، حاصل حضور و شهود است. کتاب سرانجام با دفاع از کثرت‌گرایی دینی و ضرورت گفت‌وگوی میان سنت‌های دینی برای مواجهه با بحران‌های جهان امروز، که ادیان مختلف با آن رو به رو هستند، به پایان می‌رسد. در نتیجه، عنوان فرعی کتاب، «معنا، رویکرد و آینده» تکمیل می‌شود. گفتنی است که دامنه‌ی دانش نویسنده و بحث‌های کتاب، از اسطوره‌های سومری، ادیان شرقی، نظریه‌های طبیعت‌گرا و تقلیل‌گرا درباره‌ی دین (فروید، مارکس، داوکینز و...) و فلسفه‌های آلمانی، مورد توجه قرار گرفته است. البته به همین دلیل، کتاب از سیر استدلالی واحد و منسجمی پیروی نمی‌کند. روی هم رفته، این کتاب برای علاقه‌مندان جدی فلسفه‌ی دین و مطالعات تطبیقی ادیان اثری پرمایه و خواندنی به شمار می‌آید.