کتاب آرتیست

رمان «آرتیست» اثری متفاوت از سعید تشکری است که از همان آغاز، مسیر خود را از ساختارهای سنتی و خطی قصه‌گویی جدا می‌سازد و مخاطب را با لایه‌های پیچیده‌ای از فرآیند آفرینش ادبی روبه‌رو می‌کند. این نویسنده خراسانی که پیش از این به خاطر نگارش آثار داستانی با زمینه‌های تاریخی و مذهبی شناخته می‌شد، در این تجربه نوین به سراغ قالبی می‌رود که بازتاب‌دهنده پیشینه نمایشی او و دغدغه‌های عمیق ادبیات داستانی امروز ایران است. این اثر بیش از آنکه بر مدار یک پی‌رنگ منسجم و رویدادمحور حرکت کند، به واکاوی چگونگی تکوین یک قصه می‌پردازد و لحظه‌ای را به تصویر می‌کشد که نویسنده تصمیم می‌گیرد از هیچ، جهانی مملو از شخصیت و حادثه خلق کند. حضور نویسنده در متن به عنوان یک کنشگر فعال، سبب شده است که این کتاب به جای بازگویی یک ماجرا، به بازنمایی فرآیند دشوار و پرپیچ‌‌وخم نوشتن بدل شود و جایگاه هنرمند را در مواجهه با متن به چالش بکشد.
هسته مرکزی این روایت بر پایه یک ایده به ظاهر ساده اما پرابهام شکل گرفته است؛ پیرمردی با گذشته‌ای مبهم و گره‌های گشوده‌نشده به نام آقای کوشا، به یک نویسنده مراجعه می‌کند تا سرگذشت او را به رشته تحریر درآورد، تلاشی که نه برای ثبت تاریخ، بلکه برای دستیابی به نوعی جاودانگی و ماندگاری صورت می‌گیرد. پذیرش این پیشنهاد نقطه عزیمت متن به قلمرویی است که در آن مرز میان واقعیت ملموس و جهان انتزاعی داستان به طور مداوم محو و بازسازی می‌شود. نویسنده سفارش‌گیرنده در این مسیر، نقش یک ناظر بی‌طرف را رها کرده و خود به جزیی از روایت تبدیل می‌شود؛ او درگیر خلق ابعاد وجودی شخصیت‌ها، دگرگون ساختن مسیر حرکت آن‌ها و حتی تردید در درستی تصمیم‌های روایی خویش می‌گردد. نویسنده با پیشبرد این ایده، این پرسش بنیادین را مطرح می‌سازد که آیا می‌توان خطوط زندگی یک انسان واقعی را ترسیم کرد، بدون آنکه او را در قالب کلیشه‌های داستانی از نو بازآفرینی و اختراع نمود.
این نثر متمایز که از تجربه‌های تئاتری سعید تشکری مایه می‌گیرد، واجد ضرباهنگی نمایشی و در عین حال منعطف است که سبب می‌شود گفتگوها شبیه به صحنه‌های فشرده نمایشنامه جلوه کنند. متن با بهره‌گیری از تمهیدات فراداستان، به طور مداوم جریان طبیعی خود را قطع می‌کند تا درباره نحوه شکل‌گیری خویش با مخاطب گفتگو کند و او را در موقعیت تماشاگر پشت صحنه یک اجرا قرار دهد. این رفت‌وآمد دائمی میان آفرینشگری و روایت‌گری، خصیصه اصلی این متن است که رمان «آرتیست» سعید تشکری را از نمونه‌های مشابه در ادبیات معاصر متمایز می‌کند و فرآیند نوشتن را به موضوع اصلی خود نوشتن تبدیل می‌سازد.
کتاب «آرتیست» به بررسی چالش‌های هویتی هنرمندان در بستر مناسبات اجتماعی و فرهنگی جامعه می‌پردازد؛ موقعیتی تنش‌زا که در آن مفهوم آرتیست بودن از یک واژه زیباشناختی فراتر رفته و با قواعد نانوشته محیطی درگیر می‌شود. شخصیت‌های این اثر فراتر از کارکرد پیشبرنده داستان، حامل پرسش‌هایی درباره نسبت هنرمند با حقیقت و نقش او در بازنمایی یا ساخت واقعیت هستند. نویسنده از طریق این پویایی داستانی، به نقدی پوشیده و غیرمستقیم از رویکردهای تقلیدی و سطحی در فضای هنر معاصر دست می‌زند و نشان می‌دهد که چگونه فرم‌های بی‌ریشه و عاری از اصالت به سرعت دچار تهی‌شدگی می‌شوند.