کتاب در هم تنیدگی جنگ و تجارت

کتاب «درهم‌تنیدگی جنگ و تجارت: کشتیرانی و سرمایه‌داری در شبه‌جزیره عرب» نوشته لاله خلیلی، استاد سیاست بین‌الملل، اثری تحلیلی و انتقادی است که پرده از روابط پنهان میان نظامی‌گری، لجستیک دریایی و بسط سرمایه‌داری برمی‌دارد. این اثر نشان می‌دهد چگونه تجارت دریایی و زیرساخت‌های بندری، نه تنها مولفه‌ای فرعی در اقتصاد نیستند، بلکه شریان اصلی و محوری سرمایه‌داری جهانی محسوب می‌شوند که غالبا امنیت و گسترش آن‌ها با توسل به زور اسلحه تامین می‌گردد.
خلیلی در 4فصل نخست کتاب، شناسایی دقیقی از عوامل فیزیکی و ساختاری یک بندر شامل مسیرها، بندرگاه‌ها، زیرساخت‌های حقوقی و شبکه‌های حمل زمینی ارائه می‌دهد. وی معتقد است طراحی و احداث بنادر بیش از آنکه تابع محاسبات کارشناسانه یا ملاحظات شکننده زیست‌محیطی باشد، عمیقا تحت سیطره سیاست و ژئوپلیتیک قرار دارد. در این معماری، قانون نقشی کلیدی و دوگانه ایفا می‌کند؛ از سویی دستگاه‌های پیچیده حقوقی و دادگاه‌های داوری، داربست تجارت را می‌سازند و از سوی دیگر، تعلیق عامدانه همین قوانین در قالب «مناطق آزاد» یا «مناطق ویژه اقتصادی»، زیست‌بوم‌های بی‌بدیلی برای انباشت سرمایه خلق می‌کند. در 3فصل بعدی، کانون توجه نویسنده از زیرساخت‌ها به سوی کنشگران انسانی معطوف می‌شود. کتاب به بررسی شکاف و تضاد منافع میان سرمایه‌داران، بانکداران و کارشناسان به عنوان طراحان این سیستم با کارگران کشتی و بخش خشکی می‌پردازد. خلیلی نشان می‌دهد چگونه یک سیستم سلسله‌مراتبی مبتنی بر تقسیم کار نژادگرایانه برای اعمال انضباط بر نیروی کار پیاده‌سازی شده و در مقابل، کارگران چگونه برای بهبود شرایط کار و تحقق آرمان‌های سیاسی خود دست به مقاومت و مبارزه زده‌اند.
فصل پایانی کتاب، به بررسی مواهب و محرک‌های جنگ برای کشتیرانی و لجستیک می‌پردازد. خلیلی با ارائه نمونه‌های مستند، از جمله مسیر شغلی اریک پرینس (بنیان‌گذار شرکت بدنام بلک‌واتر)، مرزهای محو شده میان جنگ‌سالاران و مدیران تجارت جهانی را به تصویر می‌کشد. پرینس پس از رسوایی‌های حقوقی در سال 2010، با قراردادهای هنگفت به سراغ تامین امنیت دریایی رفت و سپس با تاسیسیس «گروه خدمات فرانتیر»، فعالیت خود را به لجستیک تجاری و محافظت مسلحانه از معادن در آفریقا گسترش داد. این گذار از مزدوری نظامی به تاسیس امپراتوری لجستیک، تجلی این گزاره طلایی کتاب است: «غیرحرفه‌ای‌ها از راهبرد حرف می‌زنند، و حرفه‌ای‌ها لجستیک انجام می‌دهند.»
در نهایت، این اثر نشان می‌دهد که لجستیک نظامی و تجاری پیوسته در حال اقتباس از یکدیگرند. در سراسر جهان، پایگاه‌های نظامی پس از پایان درگیری‌ها به هاب‌های تجاری و لجستیکی بدل می‌شوند و در صورت لزوم، مجددا کارکرد نظامی می‌یابند. کتاب «درهم‌تنیدگی جنگ و تجارت» با نور تاباندن به زیرساخت‌های نامرئی و تاریخچه‌های فراموش‌شده، استدلال می‌کند که رویه‌های کنونی کشتیرانی، تداوم مستقیم گذشته‌های استعماری هستند و در جهان امروز، اربابان جنگ و سررشته‌داران سرمایه در عمل غیرقابل تمایزاند.