کتاب روان شناسی زبان

هر فردی که برای اولین‌بار به ساختار جملات یا شیوه‌ی بیان کلمات در زندگی روزمره فکر می‌کند، شاید زبان را صرفا مجموعه‌ای از قواعد گرامری مکتوب بداند، اما کتاب «روان‌شناسی زبان» نوشته‌ی دکتر مهدی پورمحمد این پدیده را به عنوان یک جریان زنده‌ی شناختی و بیولوژیکی در اعماق مغز انسان کالبدشکافی می‌کند. نویسنده که خود از اعضای هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی و متخصصان شناخته‌شده‌ی علوم شناختی است، در این اثر مرزهای مشترک میان زبان‌شناسی همگانی، روان‌شناسی شناختی و علوم اعصاب را پیوند می‌زند تا فرآیندهای پیچیده‌ی ناخودآگاهی را که پشت هر ابراز عقیده، درک مطلب یا بازشناسی واژه قرار دارد، آشکار سازد. این متن علمی و پژوهشی رویکردی کاملا آزمایشگاهی و ساختارمند دارد و نشان می‌دهد که سایکولینگوئیستیک چگونه به عنوان یک دانش بین‌رشته‌ای، تلاش می‌کند فرضیه‌های انتزاعی درباره‌ی کلمات را با خط‌کش آمار و آزمون‌های تجربی بسنجد.
مباحث آغازین این اثر دانشگاهی با تمرکز بر رمزگشایی از سازوکارهای تولید گفتار و ادراک زبان، ذهن مخاطب را با مفهوم دایره‌ی لغات ذهنی یا همان مخزن واژگان آشنا می‌کند. وقتی انسان جمله‌ای را می‌شنود یا می‌خواند، مغز او تنها با نشانه‌های مکتوب یا آواهای ساده روبرو نیست، بلکه در کسری از ثانیه پردازش‌های موازی سنگینی مانند پردازش واجی، دسترسی واژگانی و تقطیع نحو در حافظه‌ی کاری فعال می‌شوند تا معنا از دل آشفتگی صداها استخراج شود. پورمحمد در فصول مربوط به درک جمله و بازشناسی کلمات، با تکیه بر یافته‌های تجربی و الگوهای پژوهشی برجسته‌ای همچون کارهای هارلی، فرآیند تبدیل یک فکر مجرد به کلمات عینی را پیش از بیان یا نوشتن تشریح می‌کند. این فرآیند رمزگذاری اطلاعات، ساختاربندی نحو و در نهایت فرمول‌بندی جملات، همگی به عنوان پدیده‌هایی قابل اندازه‌گیری معرفی می‌شوند که نشان می‌دهند حافظه و توجه چطور منابع محدود خود را برای هدایت یک گفتگوی ساده مدیریت می‌کنند.
در بخش‌های دیگر نویسنده نگاه خود را به سمت ابعاد تکاملی و زیستی سوق می‌دهد و پدیده‌ی فراگیری زبان اول در کودکان و همچنین چالش‌های پردازش زبان در گویشوران دوزبانه را بررسی می‌کند. کتاب مسیر شگفت‌انگیز رشد زبانی کودک را از تقلید آواهای پراکنده تا تسلط بر ساختارهای پیچیده‌ی گرامری بدون آموزش رسمی واکاوی می‌کند و در کنار آن تفاوت‌های شناختی یادگیری زبان دوم در بزرگسالان را به تصویر می‌کشد؛ جایی که مغز مانند یک سیستم پردازشگر ناچار است بین دو منبع زبانی متفاوت جابه‌جا شود و با پدیده‌هایی مثل تداخل یا تأخیر دست‌وپنجه نرم کند. کتاب «روان‌شناسی زبان» در ادامه با ورود به حوزه‌ی بنیان‌های عصب‌شناختی و معرفی ابزارهای تصویربرداری مغزی مانند fMRI و EEG، از تئوری‌های محض فاصله گرفته و به بررسی کورتکس مغز، نواحی خاصی مثل بروکا و ورنیکه و اختلالات زبانی یا آفازی می‌پردازد.