کتاب عجایب و غرایب

«عجایب و غرایب؛ غرایب الدنیا و عجایب العلیا» کتابی نوشته حمزه بن علی آذری اسفراینی، شاعر سده‌های هشتم و نهم هجری است. این کتاب به وسیله وحید رویانی به همراه یوسف‌علی یوسف‌نژاد تصحیح شده است. این اثر در دسته ادبیات منظوم با موضوع عجایب نامه قرار می گیرد. عجایب نامه ها از دسته آثاری در ادبیات فارسی و اسلامی هستند که در آن ها درباره شگفتی‌های جهان نوشته شده است.
در این کتاب به عجایب طبیعت و شگفتی های جغرافیا پرداخته شده است. علاوه بر این باورهای مردم درباره اسطوره های ایرانی و اسلامی نیز از موضوعات مهم این اثر هستند. جانوران و گیاهان شگفت انگیز، موجودات افسانه‌ای، آسمان، ستارگان و کیهان از جمله مواردی است که در این کتاب به آن ها پرداخته شده است. همچنین بخشی از آن به حکایات و باورهای عامیانه اختصاص دارد. موجودات افسانه‌ای مانند اژدها، دیو و دیگر موجودات خیالی و ماورایی نیز ار بخش های جذاب این کتاب هستند.
«عجایب و غرایب؛ غرایب الدنیا و عجایب العلیا» که از آثار ارزشمند عجایب نامه در زبان فارسی است اطلاعات فراوانی درباره تخیل، باورها و فرهنگ عامه ایران در سده های هشتم و نهم هجری قمری ارائه می کند.
در این تصحیح از کتاب «عجایب و غرایب؛ غرایب الدنیا و عجایب العلیا» که براساس انطباق نسخه های خطی مختلف نوشته شده علاوه بر محتوای اصلی کتاب مقدمه‌ای پژوهشی نیز درباره آذری اسفراینی، منابع او و سنت عجایب‌نامه‌نویسی در ایران و جهان اسلام آمده است.
ابیات فراوان منظومه «عجایب و غرایب؛ غرایب الدنیا و عجایب العلیا» در قالب مثنوی نوشته شده اند و استفاده بسیار از تشبیه، استعاره و توصیف‌های تصویری بر غنای ابیات این کتاب افزوده است.
در بخش مقدمه کتاب نیز به این موضوع اشاره شده که آذری اسفراینی بسیاری از مطالب اثر خود را براساس «عجایب‌المخلوقات» نوشته زکریا قزوینی گردآوری کرده است.