کتاب تحقیقی در دین یهود

«تحقیقی در دین یهود»، نوشته سید جلال‌الدین آشتیانی، برای ارائه شناختی دقیق و مستند از یکی از کهن‌ترین ادیان ابراهیمی ضروری است. این کتاب با اتکا به منابع اصلی یهودیت، به بررسی تاریخ، باورها، شریعت و فرقه‌های مختلف این دین می‌پردازد. آشتیانی در این اثر، در پی تحلیل و تبیین مسائل بنیادین دین یهود است.
کتاب مقدس یهودیان در شکل کنونی خود مجموعه‌ایست از رسالات تقریبا مستقل که به وسیله نویسندگان بسیاری با استفاده از روایات و قصص قومی، محفوظ در خاطره مردم اسطوره‌ها و حکایات و رسوم و آداب اقوام مختلف در ادوار متفاوت اقتباس جمع آوری و تدوین گردیده است. کتاب با بررسی پیشینه تاریخی قوم بنی‌اسرائیل و شکل‌گیری هویت دینی آنان آغاز می‌شود. نویسنده به شخصیت‌های محوری مانند ابراهیم، موسی و دیگر پیامبران بنی‌اسرائیل و نقش آنان در تکوین و تحول این دین می‌پردازد. مسئله‌ی عهد میان خداوند و قوم برگزیده، به عنوان یکی از ستون‌های اصلی اندیشه دینی یهود، با دقت مورد واکاوی قرار می‌گیرد. آشتیانی با مراجعه به متون عهد عتیق ، به‌ویژه تورات.، به بررسی روایت‌های مربوط به خروج از مصر، دریافت الواح ده فرمان و استقرار در سرزمین موعود می‌پردازد و تفاسیر مختلف از این وقایع را مورد توجه قرار می‌دهد.
بخش قابل توجهی از کتاب به معرفی و تحلیل متون مقدس و ادبیات دینی یهود اختصاص دارد. «تورات» (اسفار پنج‌گانه موسی)، «نبییم» (کتب انبیاء) و «کتوبیم» (مکتوبات)، که مجموعا «تنخ» یا «عهد عتیق» را تشکیل می‌دهند، با ذکر محتوا و اهمیت هر بخش، معرفی می‌شوند. علاوه بر این، تلمود، به عنوان مجموعه‌ی عظیم سنت شفاهی و تفاسیر احکام شرعی، و جایگاه آن در زندگی دینی یهودیان، به تفصیل مورد بحث قرار می‌گیرد. آشتیانی به پیچیدگی‌های تلمود و نقش آن در شکل‌دهی به فقه و کلام یهودی اشاره می‌کند.
مسائل اعتقادی و کلامی دین یهود، از دیگر محورهای اصلی کتاب است. مسئله‌ی توحید و یگانگی خداوند، مفهوم «قوم برگزیده» و پیامدهای آن، انتظار ظهور ماشیح (مسیحا) و رستگاری نهایی، و دیدگاه یهودیت درباره‌ی آخرت و پاداش و جزا، بررسی می‌شود. نویسنده تلاش می‌کند تا ظرایف این مسائل را با نگاهی تطبیقی و با در نظر گرفتن تحولات تاریخی اندیشه‌ی یهودی، روشن سازد.
شریعت و احکام عملی (هلاخا) نیز در «تحقیقی در دین یهود» جایگاه ویژه‌ای دارد. آشتیانی به بررسی احکام مربوط به زندگی روزمره، از جمله قوانین خوراک (کوشر)، رعایت شبات (شنبه)، اعیاد و مراسم دینی، و احکام مربوط به خانواده و اجتماع می‌پردازد.
در نهایت، کتاب به معرفی فرقه‌ها و جریان‌های فکری مختلف در درون یهودیت، از جمله صدوقیان، فریسیان، اسنی‌ها در دوران باستان، و ارتدوکس، محافظه‌کار و اصلاح‌گر در دوران معاصر، می‌پردازد. آشتیانی تفاوت‌های اعتقادی و عملی این فرقه‌ها و زمینه‌های پیدایش و تطور آن‌ها را مورد بررسی قرار می‌دهد. کتاب شامل ۹ فصل می‌باشد که از جمله فصول آن می‌توان به بنی اسرائیل و سرزمین اسرائیلیان، خدا در دین اسرائیل و یهود و ریشه قوانین و قصص کتاب مقدس اشاره داشت. «تحقیقی در دین یهود» اثری است که با زبانی دقیق و مستند، سعی در ارائه تصویری جامع از کیش یهود دارد.