کتاب اجنه

رمان «اجنه» نوشته‌ی «فاطیما آیدمیر» یکی از مهم‌ترین آثار ادبیات‌معاصر آلمان درباره‌ی تجربه‌ی مهاجرت، خانواده و خشونت‌های به‌ارث‌رسیده است. داستان این رمان با مرگ ناگهانی حسین، پدر یک خانواده‌ی ترک‌تبار ساکن آلمان، آغاز می‌شود؛ مرگی که به‌جای پایان‌بخش بودن، آغاز فروپاشی سکوتی چند ده‌ساله است.
خانواده برای انتقال جنازه به ترکیه و برگزاری مراسم دفن گرد هم می‌آیند و همین گردهمایی، گذشته‌ای را زنده می‌کند که هرکدام از اعضا به شکلی متفاوت از آن گریخته‌اند. رمان به‌صورت خطی پیش نمی‌رود و ساختار زمانی آن به‌گونه‌ای است که با پیشرفت قصه مخاطب مدام به گذشته برده می‌شود و با وجوه مختلف روحیات حسین (پدر) آشنا می‌شود. اما در نهایت، با پیشرفت داستان، روایتی منسجم از زندگی مردی را شکل می‌گیرد که از کودکی در فقر و خشونت بزرگ شده، به‌عنوان کارگر مهاجر به آلمان آمده و ناتوان از بیان آسیب‌هایش، همان خشونت را در خانواده بازتولید کرده است.
رمان «اجنه» اثری است که به صورت چندصدایی نوشته شده است و از این منظر برای علاقه‌مندان به این نظریه‌ی ادبی می‌تواند جالب‌توجه باشد. هر فصل این رمان، ماجرای خانواده را ازنقطه‌نظر یکی از اعضا روایت می‌کند و بهره‌گیری از این تکنیک باعث می‌شود، مخاطب دیدی چندبعدی نسبت به مضمون داستان پیدا کند.
مرگ حسین، مادر خانواده را با خلأ هویتی عمیقی روبه‌رو می‌کند؛ زنی که سال‌ها در نقش همسر مطیع زیسته و اکنون درمی‌یابد که هرگز زندگی شخصی مستقلی نداشته است. فرزندان نیز هرکدام تصویری متفاوت از پدر و خانواده ارائه می‌دهند: یکی با ازدواج و بازگشت به ترکیه تلاش کرده خود را نجات دهد، دیگری با سرکشی و خشم به جنگ سنت رفته، پسر خانواده میان نفرت از پدر و ترس از شباهت به او گرفتار است، و دختر تحصیل‌کرده با فاصله‌ای فکری به گذشته‌ای نگاه می‌کند که هم روشن‌کننده است و هم جداکننده‌ی او از خانواده. به نظر منتقدین آنچه رمان «اجنه» را برجسته می‌کند، پرهیز از قضاوت‌های ساده است؛ حسین نه صرفا هیولایی خانوادگی، بلکه محصول ساختارهای طبقاتی و مردسالارانه‌ای است که او را ساخته‌اند.
فاطمه آیدمیر، نویسنده‌ی آلمانی - ترک‌تبار متولد ۱۹۸۶ و روزنامه‌نگار نشریه‌ی taz، در این رمان به‌جای روایت مهاجرت به‌عنوان داستان موفقیت یا قربانی بودن، بر زخم‌های پنهان و انتقال‌یافته در مهاجران تمرکز می‌کند؛ همان «جن‌هایی» که نام رمان به آن‌ها اشاره دارد و نسل‌به‌نسل در خانواده پرسه می‌زنند. زبان داستان، ساده و مستقیم است و بدون اغراق یا ملودرام، خشونت‌های خاموش و احساسات سرکوب‌شده را عیان می‌کند. «اجنه» رمانی تسلی‌بخش نیست و وعده‌ی خوش‌بینانه نمی‌دهد؛ در عوض نشان می‌دهد که مرگ پدر شاید همه چیز را حل نکند، اما می‌تواند سکوت را بشکند و حقیقت را عریان کند