کتاب فراتر از روح امپراتوری

این کتاب با عنوان «فراتر از روح امپراتوری: دین و سیاست در افقی تازه» اثری مشترک از یورگ ریگر، یونگ مو سونگ و نستور میگس است که در سنت الهیات سیاسی و الهیات رهایی‌بخش قرار می‌گیرد و می‌کوشد فهمی ژرف‌تر از «امپراتوری» در جهان معاصر ارائه دهد. امپراتوری در این کتاب نه صرفا به‌معنای سلطه‌ی سیاسی یا اقتصادی، بلکه به‌مثابه روحی فراگیر تعریف می‌شود که در لایه‌های درونی زندگی انسان‌ها نفوذ کرده و شیوه‌ی اندیشیدن، خواستن، ارزش‌گذاری و حتی معنویت آنان را شکل می‌دهد. نویسندگان بر این باورند که قدرت امپراتوری امروز بیش از آنکه از راه اجبار عریان عمل کند، از مسیر شکل‌دهی به ذهنیت و میل انسانی بازتولید می‌شود. کتاب نشان می‌دهد چگونه مفاهیمی چون آزادی، دموکراسی، خودمختاری فردی و پیشرفت، در گفتمان مسلط جهانی بازتعریف شده‌اند و اغلب از پیوندشان با عدالت اجتماعی، برابری و مسئولیت جمعی گسسته‌اند. در چنین افقی، دین و سیاست دیگر دو حوزه‌ی جداگانه نیستند، بلکه هر دو در شبکه‌ای از معنا و اخلاق جای می‌گیرند که امپراتوری آن را صورت‌بندی کرده است. از همین رو، نویسندگان استدلال می‌کنند که نقد جدی سیاست جهانی بدون ورود به قلمرو الهیات ممکن نیست، زیرا الهیات می‌تواند امکان‌های اخلاقی و تخیلی بدیلی را آشکار کند که از منطق مسلط فراتر می‌روند. اثر ساختاری مفهومی و نظری دارد و به‌جای روایت یا مطالعه‌ی موردی، بر تحلیل سازوکارهای عمیق قدرت تمرکز می‌کند. یکی از مضامین مرکزی کتاب، نقش میل و ذهنیت در تداوم امپراتوری است. نویسندگان توضیح می‌دهند که چگونه میل به رقابت، انباشت و موفقیت فردی، به‌تدریج جای همبستگی، مراقبت متقابل و مسئولیت جمعی را می‌گیرد و بدین‌ترتیب، هویت انسانی در چارچوب منطق بازار و نولیبرالیسم بازتعریف می‌شود. در این میان، دین گاه ناخواسته در خدمت مشروعیت‌بخشی به این نظم قرار می‌گیرد؛ زمانی که مفاهیم دینی با موفقیت فردی، تقدیرگرایی یا اطاعت از نظم موجود هم‌سو می‌شوند. بااین‌حال، کتاب صرفا رویکردی افشاگرانه ندارد. نویسندگان می‌کوشند امکان پرورش «روحی بدیل» را طرح کنند؛ روحی که بر اجتماع، عدالت، همبستگی و شنیدن صداهای به‌حاشیه‌رانده‌شده استوار است. مفهوم «مردم» در این چارچوب نه توده‌ای انتزاعی، بلکه شبکه‌ای زنده از تجربه‌های زیسته و رنج‌های واقعی است که می‌تواند مبنای اخلاق و سیاستی رهایی‌بخش قرار گیرد. این بخش از کتاب به‌روشنی ریشه در سنت الهیات رهایی‌بخش آمریکای لاتین دارد و با نظریه‌ی انتقادی و اندیشه‌های پسااستعماری پیوند می‌خورد. از نظر سبکی، زبان کتاب فشرده، مفهومی و انتزاعی است و از خواننده انتظار مشارکت فعال فکری دارد. این ویژگی، در کنار عمق نظری و پیوند میان الهیات و نقد فرهنگی، از نقاط قوت اثر به‌شمار می‌آید، هرچند ممکن است برای خوانندگان غیرمتخصص یا کسانی که به‌دنبال مثال‌های تجربی‌اند، چالش‌برانگیز باشد. تمرکز کتاب بیشتر بر بازآرایی تخیل اخلاقی و سیاسی است تا ارائه‌ی راه‌حل‌های سیاست‌گذاری مشخص. در مجموع، «فراتر از روح امپراتوری» اثری جدی و اندیشمندانه در حوزه‌ی الهیات سیاسی است که نشان می‌دهد امپراتوری پیش از آنکه بیرونی باشد، درونی شده است. این کتاب خواننده را به بازاندیشی در نسبت دین، قدرت و اخلاق فرا‌می‌خواند و افقی را ترسیم می‌کند که در آن سیاست و معنویت می‌توانند از نو، بر پایه‌ی عدالت و اجتماع، تصور شوند. برای دانشجویان، پژوهشگران و کنشگرانی که به نقد ساختارهای قدرت جهانی و امکان‌های رهایی‌بخش علاقه‌مندند، این اثر منبعی مهم و ماندگار است.