کتاب بازدید

رمان «بازدید»، که در سال ۲۰۲۴ توسط انتشارات آلمانی اولشتاین ورلاگ منتشر شد، نقطه‌عطفی آشکار در کارنامه‌ی مارک-اووه کلینگ است؛ نویسنده‌ای که پیش‌تر با طنز، هجو و روایت‌های سبک‌تر شناخته می‌شد اما این‌بار به‌طور کامل از قلمرو آشنای خود فاصله می‌گیرد و تریلری اجتماعی-سیاسی خلق می‌کند که هم از نظر لحن و هم از نظر مضمون در قلمرو بسیار تیره‌تری حرکت می‌کند. داستان با ناپدیدشدن یک دختر نوجوان و انتشار ویدئویی هولناک در شبکه‌های اجتماعی آغاز می‌شود؛ ویدئویی که همچون آتشی در انبار باروت، جامعه را در چند ساعت وارد مرحله‌ای از خشم، بی‌اعتمادی و بی‌ثباتی می‌کند. در مرکز روایت، یسرا سعْد، بازپرس فدرال BKA قرار دارد که زیر فشار سنگین افکار عمومی، رسانه‌ها و نیروهای سیاسی، باید حقیقت را از دل دروغ‌ها، شایعات، پروپاگاندا و ترس عمومی بیرون بکشد. کلینگ عمدا روایت را در نقطه‌ای قرار می‌دهد که هر حرکت پلیس، هر اظهارنظر سیاسی، و هر موج کوچک رسانه‌ای می‌تواند به‌سرعت به آشوب بدل شود؛ و همین فشار دائمی، رمان را به مطالعه‌ای نفس‌گیر درباره آسیب‌پذیری نهادهای مدرن در برابر سرعت و بی‌رحمی اطلاعات تبدیل می‌کند. «بازدید» بیش از آنکه صرفا یک تریلر جنایی باشد، نقدی عمیق بر روان جمعی جامعه دیجیتال است؛ جامعه‌ای که در آن انتشار یک ویدئو می‌تواند واقعیت را بازنویسی کند، تصویرسازی می‌تواند جای حقیقت را بگیرد، و احساسات می‌توانند بر قانون و اخلاق غلبه کنند. حضور یک گروه راست افراطی که از بحران برای پیشبرد دستورکار رادیکال خود استفاده می‌کند، لایه‌ی دیگری از پیچیدگی را وارد متن می‌کند. رمان با بررسی سازوکار رادیکالیزه‌شدن، با ترس و بحران به‌عنوان سوخت سیاسی، و با این پرسش که «چه زمانی جامعه از عدالت به انتقام می‌لغزد؟» به یکی از مهم‌ترین مضامین عصر ما می‌پردازد. همچنین، رابطه تنش‌آلود مردم با پلیس - بین مطالبه‌ی عدالت فوری و هم‌زمان بی‌اعتمادی ساختاری - یکی از خطوط زیرین روایت است که کلینگ با مهارت، بدون تبدیل آن به پیام‌گرایی مستقیم، آن را پیش می‌برد. نویسنده در این رمان نقاط قوت قابل‌توجهی دارد: از جمله تسلط بر سرعت و تعلیق، خلق فشار عاطفی و سیاسی باورپذیر، و قدرت در تصویرکردن جهان نگران‌کننده‌ای که تنها یک خبر ویروسی می‌تواند آن را به‌هم بریزد. او همچنین موفق می‌شود لحن طنزآمیز گذشته‌اش را کنار بگذارد و وارد فضای کاملا جدی و تاریکی شود که برای بسیاری از خوانندگان یک غافلگیری خوشایند است. اما در کنار این قوت‌ها، «بازدید» ضعف‌هایی هم دارد که نمی‌توان نادیده گرفت. نخست اینکه رمان گاهی بیش از حد بر شوک و تاریکی تکیه می‌کند؛ تا جایی که برخی بخش‌ها مرز میان نقد اجتماعی و بهره‌برداری احساسی از خشونت را مبهم می‌کند. دوم اینکه کتاب به‌طور چشمگیری سنگین و تلخ است و برای بخشی از مخاطبان، به‌جای ایجاد تأمل، خستگی روانی به‌جا می‌گذارد. نکته‌ی انتقادی دیگر پایان‌بندی است که آگاهانه باز و ناتمام است، اما این انتخاب روایی همیشه به سود اثر عمل نمی‌کند و ممکن است برای مخاطبانی که خواهان جمع‌بندی روشن‌تری‌اند، به‌نوعی طفره‌رفتن یا ناتمام‌گذاشتن پاسخ‌ها تعبیر شود. کلینگ همچنین گاهی بیش از حد به کلیشه‌های جریان‌های افراطی تکیه می‌کند؛ به‌طوری که جنبه‌هایی از رادیکالیزه‌شدن اجتماعی می‌توانست پیچیده‌تر، ناهمگن‌تر و چندلایه‌تر تصویر شود. با وجود این انتقادات، «بازدید» رمانی جدی، پرخطر و به‌موقع است؛ اثری که جسارت می‌کند به قلب بحران‌های رسانه‌ای، سیاسی و اخلاقی عصر دیجیتال وارد شود و نشان دهد که چگونه حقیقت، عدالت و هویت جمعی در جهانی که همه‌چیز در لحظه منتشر می‌شود، به‌آسانی شکننده می‌شوند. این کتاب کلینگ را وارد مرحله‌ای تازه از کارنامه‌اش می‌کند؛ مرحله‌ای که در آن سرگرمی جای خود را به هشدار، طنز جای خود را به تلخی، و روایت سبک جای خود را به پرسش‌های سنگین می‌دهد.