کتاب مردگان عصر ویکتوریا

وسواس غریب و مخرب جامعه‌ی قرن نوزدهم بریتانیا و آمریکا نسبت به جهان پس از مرگ، دریچه‌ای است که کتاب «مردگان عصر ویکتوریا» نوشته کریس وودیارد ما را از طریق آن به تماشای یکی از گوتیک‌ترین دوره‌های تاریخ تاریک اجتماعی می‌برد. این اثر پژوهشی و روایی به کالبدشکافی دقیق و مستند آداب و رسوم سوگواری و تجاری‌سازی اندوه در عصر ویکتوریایی می‌پردازد. وودیارد با گردآوری بریده‌ی روزنامه‌های قدیمی، آگهی‌های دفن، گزارش‌های پزشکی قانون و نامه‌های شخصی، فراتر از یک وقایع‌نگاری معمولی حرکت می‌کند؛ او نشان می‌دهد که چگونه پس از مرگ پرنس آلبرت و فرو رفتن ملکه ویکتوریا در عزای چهل‌ساله، مرگ به یک صنعت تمام‌عیار، یک بیانیه‌ی مد (Fashion) و حتی نوعی سرگرمی اجتماعی بدل شد. نویسنده با یک طنز سیاه و هوشمندانه، مستندات ماکابر (Macabre) یا همان تصاویر و رویدادهای وهم‌انگیز تاریخی را در قالب داستان‌های کوتاه حکایت می‌کند تا تعادل ظریفی میان واقعیت تاریخی و جذابیت روایی برقرار سازد.
بخش عمده‌ی کتاب به جنون آداب مادی سوگواری و تشریفات سخت‌گیرانه‌ای اختصاص دارد که سرپیچی از آن‌ها به معنای طرد شدن از طبقات اجتماعی بود. در این ساختار، فرهنگ مادی مرگ خود را در جزئیاتی مثل مدهای عزاداری پیچیده، کارت‌های تسلیت گران‌قیمت و استفاده از پارچه‌های کرپ سیاه نشان می‌داد. یکی از غریب‌ترین نمادهای این دوران که وودیارد با جزئیات به آن پرداخته، ساخت جواهراتی از موی مردگان است؛ جایی که خانواده‌ها با بافتن موی باقیمانده از کالبد درگذشتگان، دستبند و انگشتر می‌ساختند تا یادبودی ملموس را همیشه بر تن داشته باشند. بالا بودن نرخ مرگ‌ومیر کودکان و گران بودن قیمت عکاسی، پدیده‌ی هولناک عکاسی پس از مرگ (Post-mortem photography) را رقم زد؛ آیینی که در آن جسد فرزند متوفی را آرایش می‌کردند، چشمانش را باز نگه می‌داشتند یا او را روی صندلی می‌نشاندند تا تنها تصویر یادگاری و ابدی خانواده از او ثبت شود.
ترس از دفن شدن در حالت مرگ کاذب یا زنده به گور شدن (Premature burial)، فوبیای عمومی و بزرگی بود که در آن زمان به اختراعات عجیبی مثل تابوت‌های ایمن (Safety Coffins) دامن زد؛ سازه‌هایی مجهز به طناب و زنگوله تا اگر فرد در میان گور به هوش آمد، بتواند دنیا را از زنده‌بودن خود باخبر کند. کریس وودیارد در قالب بخش‌های موضوعی و بدون داشتن یک خط داستانی واحد، خواننده را در میان شبکه‌ای از گزارش‌های احضار روح، پدیده‌ی جنون‌آمیز اسپیریتیسم و حوادث مرموز گورستان‌ها حرکت می‌دهد. نگاه جامعه‌ی ویکتوریایی به مرگ آمیزه‌ای از مذهب، خرافه، نمایش فرهنگی و البته تجارت بود؛ تجارتی که در آن تشییع جنازه‌های مجلل با کالسکه‌ها و اسب‌های سیاه تزیین‌شده با پرهای بزرگ، رتبه‌ی طبقاتی خانواده‌ی عزادار را در جامعه تعیین می‌کرد. کتاب «مردگان عصر ویکتوریا» مشت نمونه‌ی خروار جامعه‌ای است که در آن، زندگان بیشتر از مردگان با جهان ارواح و آیین‌های مربوط به آن زیست می‌کردند و مرگ نه نقطه‌ی پایان زندگی، بلکه بخش مرکزی و نظم‌دهنده‌ی زیست روزمره‌ی آن‌ها بود.