کتاب هرمنوتیک

کتاب «هرمنوتیک: درآمدی بسیار کوتاه» نوشته‌ی ینس زیمرمن، از مجموعه کتب درآمدهای بسیار کوتاه است که هدف آن آشنایی مقدماتی خواننده با یک اندیشمند یا حوزه‌ای خاص می‌باشد. کتاب حاضر از این مجموعه به هرمنوتیک اختصاص یافته است. واژه‌ی «هرمنوتیک» در اصل واژه‌ای از یونان باستان است که بعدها در قرون‌ وسطی به «تفسیر» ترجمه شد و به معنای «به زبان آوردن»، «توضیح دادن» و «ترجمه کردن» است. به بیان زیمرمن، ما همه روزه با روزنامه‌ها، کتاب‌ها، متون حقوقی، سخنرانی‌های سیاسی، ایمیل‌ها و حتی گفت‌وگوهای سر میز شام را سروکار داریم، بی‌آنکه به فرایند پیچیده‌ی هرمنوتیک یا همان تفسیر این معانی بیندیشیم. در همین راستا، پرسش‌های بنیادینی که کتاب پیش می‌کشد از این قرارند: شناخت چگونه از طریق اشکال مختلف منتقل می‌گردد؟ فرایند تفسیر از چه عناصری تشکیل شده است؟ و ما چگونه از جهان پیرامون خود معنا استخراج می‌کنیم؟ هدف اصلی کتاب در بررسی این پرسش‌ها، آن است که هرمنوتیک را نه صرفا به‌مثابه‌ی یک روش، بلکه به‌عنوان یک مکتب فلسفی مستقل و یک شیوه‌ی اندیشیدن معرفی کند. نویسنده در مقدمه تصریح می‌کند که نگارش کتاب بر اساس چهار بینش بنیادین شکل گرفته است: نخست، تفسیر یا هرمنوتیک پیش از آنکه «دانستن چیستی فلان چیز» باشد، نحوه‌ای از هستن و بودن است؛ دوم، فهمیدن نه رویدادی مجزا، بلکه جایگاه بنیادین هستی انسان در جهان است؛ سوم، زبان نه یک ابزار، بلکه واسطه‌ی اصلی تجربه‌ی ما از واقعیت است؛ و چهارم، هرمنوتیک یک واقع‌گرایی مبتنی بر تجربه را مطرح می‌کند که فراتر از دوگانه‌ی ذهن-عین (سوژه-ابژه) می‌رود. این چهار اصل، مبانی نظری کتاب را تشکیل می‌دهند و در تمام فصل‌ها همچون نخ تسبیحی برای پیوند مباحث حضور دارند.
ساختار کتاب از هفت فصل تشکیل شده است. فصل نخست با عنوان «هرمنوتیک چیست؟»، تعاریف پایه را تبیین می‌کند و تمایز میان هرمنوتیک سنتی و هرمنوتیک فلسفی را روشن می‌سازد. فصل دوم تاریخچه‌ی مختصری از هرمنوتیک به دست می‌دهد که ردّ پای آن را از یونان باستان تا دوران مدرن دنبال می‌کند. فصل سوم به هرمنوتیک فلسفی اختصاص دارد که عمدتا بر آراء مارتین هایدگر و هانس-گئورگ گادامر متمرکز است. در ادامه، فصول چهارم تا هفتم کتاب، کاربست عملی هرمنوتیک را در چهار قلمرو متفاوت به نمایش می‌گذارند: الهیات، حقوق، علم و علوم انسانی. هدف نویسنده اثبات این نکته است که هرمنوتیک منحصر به حوزه‌ی خاصی، مثلا فلسفه، نیست، بلکه بعد تفسیری شناخت در همه‌ی شاخه‌های معرفت بشری نقش بنیادین ایفا می‌کند. برای مثال، در فصل هرمنوتیک و علم، او نشان می‌دهد که حتی به ظاهر عینی‌ترین شکل شناخت یعنی علوم تجربی نیز نیازمند تفسیر است و هرگز کاملا عاری از پیش‌فهم‌ها و زمینه‌های تفسیری نیست. در مجموع، این کتاب با ارائه‌ی تصویری فشرده اما دقیق از سنت هرمنوتیکی، هم برای تازه‌واردان و هم برای محققانی که به دنبال مروری سریع و منسجم بر این حوزه هستند، منبعی ارزشمند به شمار می‌آید.