کتاب جامعه‌ شناسی ادبیات

کتاب «جامعه‌شناسی ادبیات» نوشته‌ی دیانا تی. لارنسون و آلن سوئینگ‌وود نخستین‌بار در سال ۱۹۷۲ منتشر شد و درآمدی است بر نظریه و عمل در جامعه‌شناسی ادبی. میان متن ادبی و ساختار اجتماعی‌ای که آن متن در آن نوشته شده چه نسبتی برقرار است و این نسبت با دگرگونی‌های اجتماعی چگونه تغییر می‌کند؟ نویسندگان برای پاسخ، مسیری مرحله‌به‌مرحله پیش می‌گیرند، نخست به سراغ نظریه‌ها می‌روند، بعد به جایگاه خود نویسنده می‌رسند و در پایان چند اثر مشخص را تحلیل می‌کنند.
بخش نخست، که «نظریه» نام دارد، چارچوب بحث را می‌سازد؛ در این بخش مکتب‌های اصلی‌ای معرفی می‌شوند که ادبیات را به ساختار اجتماعی و تغییر اجتماعی پیوند می‌دهند و آرای ایپولیت تن، مارکس، انگلس، گئورگ لوکاچ و لوسین گلدمن در مرکز توجه قرار می‌گیرند. فصل‌ها با مقدمه‌ای درباره‌ی نسبت جامعه‌شناسی و ادبیات آغاز می‌شوند، به نظریه‌های اجتماعی ادبیات می‌رسند و سپس ادبیات و ساختارگرایی و مسئله‌ی روش را بررسی می‌کنند. خواننده پیش از رسیدن به تحلیل‌های موردی، با ابزارهای مفهومی این رشته و پرسش‌های روش‌شناختی آن آشنا می‌شود.
بخش دوم نگاه را از نظریه‌ها به خود نویسنده برمی‌گرداند. «نویسنده و جامعه» به جایگاه اقتصادی نویسنده، موقعیت سیاسی او و تصویری که از نویسنده در جامعه ساخته شده می‌پردازد. فصل‌های این بخش ریشه‌های نویسندگی و نظام حمایتگری، حرفه‌ای‌شدن نویسنده و وضعیت او در روزگار معاصر را دنبال می‌کنند. نویسنده در این روایت فردی جدا از جامعه نیست و جایگاهی اجتماعی و اقتصادی دارد که در گذر زمان تغییر کرده است.
بخش سوم کتاب «جامعه‌شناسی ادبیات» با نام «به سوی جامعه‌شناسی رمان»، روش‌های مطرح‌شده را در عمل به کار می‌گیرد. رمان‌های هنری فیلدینگ و ساموئل ریچاردسون در بستر پیدایش رمان و برآمدن طبقه‌ی متوسط بررسی می‌شوند و یکی از فصل‌ها به فیلدینگ، «تام جونز» و شکل‌گیری رمان اختصاص دارد. در ادامه مسئله‌ی ازخودبیگانگی در آثار ژان پل سارتر، آلبر کامو و ناتانیل وست بررسی شده و نمونه‌ی پایانی به سیاسی‌شدن ادبیات در آثار جورج اورول می‌پردازد.