کتاب سفرنامه آبه‌کاره در ایران

«سفرنامه آبه کاره در ایران» اثر بارتلمه کاره دوچامون، مأمور و سیاح فرانسوی، یکی از اسناد دست‌اول و متمایز برای شناخت وضعیت سیاسی، اجتماعی و جغرافیایی حوزه خلیج فارس در عصر صفوی است. در دوره‌ای که بیشتر جهانگردان اروپایی نظیر تاورنیه، شاردن و کمپفر مسیرهای شناخته‌شده و پرترددی همچون راه بندرعباس به لار و اصفهان را می‌پیمودند، آبه کاره در خلال مأموریت‌های دیپلماتیک خود میان سال‌های ۱۶۷۴ تا ۱۶۷۶ میلادی از کرانه‌های شمالی خلیج فارس و نواحی کمتر دیده‌شده ساحلی گذر کرد. همین انتخاب مسیر ، ارزش اسنادی اثر او را دوچندان کرده و داده‌هایی یگانه از منزلگاه‌ها، آبادی‌های گمنام، عوارض طبیعی و جغرافیای انسانی جنوب ایران به دست می‌دهد.
این سفرنامه تحولات دوران پس از شاه عباس اول را با استفاده از اسناد میدانی به تصویر می‌کشد و به بررسی مسائلی می‌پردازد که در سایر گزارش‌های هم‌عصر به‌ندرت دیده می‌شود. نویسنده با نگاهی متمرکز بر معادلات قدرت، به بازتاب رقابت فزاینده میان کمپانی‌های تجاری اروپایی به‌ویژه تنش‌های میان فرانسویان، هلندی‌ها و پرتغالی‌ها در بنادر جنوبی می‌پردازد. از سوی دیگر، گزارش او از مناسبات ایران و فرانسه، حضور بازرگانان در بندرعباس و مراودات با دربار صفوی، گوشه‌هایی تاریک از تاریخ دیپلماسی آن عصر را روشن می‌سازد. افزون بر این، کاره توصیفات مردم‌شناختی دقیقی از قبایل و جوامع محلی در مناطقی مانند نخیلو و ریشهر ثبت کرده و ساختار نامتمرکز قدرت و منازعات میان شیوخ محلی را آشکار می‌کند.
با وجود این ارزش‌های پژوهشی، اثر کاره عاری از کاستی و تعصب نیست. از آنجا که او صاحب منصبی روحانی بود، نگاهی آمیخته به تعصب مذهبی بر سراسر روایتش سایه افکنده و در مواجهه با مسلمانان و ساکنان بومی منطقه لحنی نامهربان و جانبدارانه اتخاذ می‌کند، تا حدی که حتی از بازگویی نیک‌رفتاری‌ها و یاری‌های آنان نیز روی برمی‌تابد. همچنین او در بازتاب نفوذ سیاسی فرانسه بر دولتمردان صفوی دچار اغراق می‌شود و گاه توصیفات جغرافیایی‌اش بیش از حد مختصر و شتاب‌زده است. با این حال، پالایش این کتاب نشان می‌دهد که مشاهدات مستقیم وی از جزایری نظیر خارک، بنادری چون ریگ و شبکه‌های تجاری فعال میان بازرگانان ارمنی، انگلیسی و هندی، تصویری پویا و زنده از پیوندهای فرامنطقه‌ای خلیج فارس ارائه می‌کند. کتاب حاضر منبعی بااهمیت برای بازخوانی تاریخ دریانوردی، جامعه‌شناسی ساحل‌نشینان و بازی‌های استعماری قرن هفدهم در آب‌های جنوبی ایران به شمار می‌رود.