کتاب انسان شناسی سیاسی

کتاب «انسان‌شناسی سیاسی» نوشته‌ی کلود ریویر، انسان‌شناس فرانسوی است. ریویر استاد بازنشسته‌ی دانشگاه پاریس پنج است که بخش مهمی از فعالیت دانشگاهی خود را به مطالعه‌ی جوامع آفریقایی اختصاص داده بود. از آثار مهم وی می‌توان به «طبقات و قشربندی اجتماعی در آفریقا» (1978) و «آیین‌های سیاسی» (1988) اشاره کرد. کتاب پیش روی شما، دیگر اثر مهم وی، که حاصل سال‌ها تجربه عملی و نظری در انسان‌شناسی است، در سال 2000 به چاپ رسید. کتاب در چهار بخش و هشت فصل تنظیم شده است. بخش نخست، «مفاهیم و مباحث»، به تعریف مفاهیم بنیادی اختصاص دارد. ریویر میان سیاست به‌عنوان فعالیت و رقابت سیاسی و «امر سیاسی» در معنای گسترده‌تر تمایز می‌گذارد؛ معنایی که روابط قدرت، سازمان اجتماعی، سلطه، مشروعیت و حاکمیت را نیز دربرمی‌گیرد. فصل دوم تاریخ انسان‌شناسی سیاسی را از پیشگامان تا کارکردگرایی بریتانیایی، ساختارگرایی فرانسوی، مکتب آمریکایی و پژوهش‌های معاصر دنبال می‌کند. بخش دوم، «میدان امر سیاسی در جوامع پیش‌صنعتی»، به گونه‌های سازمان سیاسی و مبانی قشربندی اجتماعی می‌پردازد. ریویر چهار الگوی اصلی را از یکدیگر متمایز می‌کند: گروه محلی، جوامع با قدرت پراکنده، نظام سرکردگی و دولت. در جوامع با قدرت پراکنده، اقتدار در یک مرکز حکومتی متمرکز نیست و میان بزرگان تبارها، شوراها و گروه‌های اجتماعی توزیع می‌شود. این وضعیت لزوما به معنای برابری کامل نیست؛ سن، جنسیت و جایگاه تبارشناختی همچنان می‌توانند منشأ نابرابری باشند. در فصل چهارم در بخش دوم، نویسنده علاوه بر خویشاوندی، سن و جنس، عوامل بوم‌شناختی و جمعیتی و اقتصاد منزلت و اعتبار اجتماعی را در شکل‌گیری سلسله‌مراتب اجتماعی بررسی می‌کند. بخش سوم، «ساختارهای سیاسی در حرکت»، به چگونگی عملکرد نهادهای سیاسی و دگرگونی مناسبات قدرت اختصاص دارد. ریویر از رویکردهای کارکردی، فرایندی و نظام‌مند برای تحلیل نظام‌های سیاسی بهره می‌گیرد و سپس به بررسی تعارض‌های اجتماعی، از خونخواهی تا جنگ‌های معاصر، و سازوکارهای حل‌وفصل آن‌ها می‌پردازد. توجه به جوامع استعمارزده و وضعیت پس از استعمار، شکاف‌های قومی، مناسبات سلطه، وابستگی اقتصادی و دشواری شکل‌گیری همبستگی ملی نیز این بخش را به مسائل سیاسی جهان معاصر پیوند می‌دهد. در نهایت، بخش پایانی، «قدرت و امر قدسی»، به رابطه‌ی دین و سیاست و نقش نمادها و مناسک در تثبیت اقتدار می‌پردازد. ریویر در فصل «آیین‌های سیاسی» نشان می‌دهد که مراسم رسمی، اجتماعات عمومی، پرچم‌ها و سرودهای ملی چگونه به ایجاد همبستگی جمعی و بازتولید مشروعیت سیاسی کمک می‌کنند.