کتاب شهرت

شهرت در نگاه رایج، پاداشی است که نصیب کسی می‌شود که در زمینه‌ای کاری برجسته انجام داده است؛ ورزشکاری که رکورد زده، هنرمندی که اثری ماندگار خلق کرده، یا دانشمندی که کشفی مهم داشته. اما پرسشی که کتاب «شهرت» نوشته‌ی مارک رولندز، فیلسوف بریتانیایی و استاد فلسفه در دانشگاه میامی از همان ابتدا مطرح می‌کند این است: وقتی کسی بدون هیچ دستاورد مشخصی مشهور می‌شود، چه بر سر خود مفهوم شهرت می‌آید؟ رولندز که پیش‌تر با کتاب «فیلسوف و گرگ» شناخته شده، در این اثر فلسفه را از فضای دانشگاهی بیرون می‌کشد و آن را با موضوعی کاملا آشنا برای مخاطب امروزی، یعنی فرهنگ سلبریتی، پیوند می‌زند.
محور اصلی کتاب، تمایزی است که نویسنده میان دو نوع شهرت قائل می‌شود: در برداشت سنتی، شهرت نتیجه‌ی چیزی بیرون از خودش بود؛ فرد به‌خاطر مهارت، خلاقیت یا خدمتی که ارائه داده بود شناخته می‌شد. اما آنچه رولندز آن را شکل جدید شهرت می‌نامد، رابطه‌ی میان دستاورد و شناخته‌شدن را وارونه می‌کند؛ در این حالت خود دیده‌شدن به هدف بدل می‌شود و دیگر چندان اهمیتی ندارد که این دیده‌شدن از کجا آمده است.
برای پی‌گیری این تحول، بحث کتاب به گذشته‌ی دور بازمی‌گردد و به اختلاف فکری میان افلاطون و پروتاگوراس در یونان باستان می‌رسد، جایی که مسئله‌ی وجود ارزش‌های عینی و نسبت آن با قضاوت انسان مطرح بوده است. از آن‌جا نویسنده مسیر خود را تا عصر روشنگری و شکل‌گیری ایده‌ی فردگرایی ادامه می‌دهد تا نشان دهد فرهنگ امروزی شهرت، ریشه در تحولاتی طولانی‌مدت در نگاه انسان غربی به فرد، انتخاب و ارزش دارد.
آنچه این جستار فلسفی را از یک بحث صرفا انتزاعی جدا می‌کند، همراهی مداوم آن با نمونه‌های ملموس از فرهنگ عمومی است. چهره‌هایی مانند پاریس هیلتون، بریتنی اسپیرز و لیندزی لوهان در کنار استدلال‌های فلسفی رولندز قرار می‌گیرند تا تفاوت میان «شناخته‌شدن به‌سبب کاری خاص» و «مشهوربودن صرفا به‌خاطر مشهوربودن» را روشن‌تر کنند. همین مبحث میان تحلیل نظری و مثال‌های روزمره، فضای کتاب را شکل می‌دهد؛ خواننده از موضوعی آشنا آغاز می‌کند و به‌تدریج به پرسش‌هایی عمیق‌تر درباره‌ی نسبی‌گرایی، فردگرایی و امکان داوری درباره‌ی ارزش‌ها کشیده می‌شود.
در آخر پرسشی که «شهرت» خواننده را با خود همراه می‌کند فراتر از دنیای رسانه و افراد معروف است: آیا هر چیزی که توجه عمومی را به خود جلب کند، به همین دلیل ارزشمند شمرده می‌شود؟ و اگر معیار مشترکی برای سنجش کیفیت باقی نماند، بر چه اساسی می‌توان درباره‌ی موفقیت یا شکست قضاوت کرد؟ رولندز این تغییر در معنای شهرت را نشانه‌ای از دگرگونی گسترده‌تری در فرهنگ معاصر می‌داند و برای تشریح آن، خواننده را از فلسفه‌ی یونان باستان تا جامعه‌ی رسانه‌ای امروز همراهی می‌کند. موضوع اصلی‌ اثر نه شرح چگونگی مشهورشدن افراد، بلکه پرسش از این است که چرا خود «مشهوربودن» به هدفی مستقل تبدیل شده است.