کتاب کهنه و نو (شومیز)

«کهنه و نو» مجموعه‌ی هشت داستان کوتاه از «محمدعلی جمال‌زاده» است. جمال‌زاده در ادبیات داستانی ایران همان نقشی را دارد که نیما در شعر. با این تفاوت چشمگیر که نیما اگر وزن و قافیه را شکست این بدعت او بر زمینه‌ای استوار و دیرین سال بود، اما کاری که جمال‌زاده کرد نوآوری و سبکی بود که تا آن زمان سابقه نداشت؛ یعنی داستان کوتاه به شیوه‌ای که در غرب رواج پیدا کرده بود. او را پدر داستان کوتاه زبان فارسی و آغازگر سبک واقع گرایی در ادبیات فارسی می‌دانند. جمال‌زاده نخستین مجموعه داستان‌های کوتاهش را با عنوان «یکی بود و یکی نبود» در سال ۱۳۰۰ خورشیدی در برلین منتشر کرد. داستان‌های او انتقادی، ساده، طنزآمیز و آکنده از ضرب‌المثل‌ها و اصطلاحات عامیانه است. بی‌شک « یکی بود و یکی نبود » اهمیتی ویژه‌ در ادبیات داستانی ایران دارد با این کتاب جامعه‌ی ادبی ایران و خوانندگان فارسی‌زبان، برای اولین بار با اسلوب داستان‌نویسی اروپایی آشنا شدند؛ بنابراین باید این کتاب را اولین مجموعه‌ی داستان کوتاه فارسی و سرآغاز داستان‌نویسی نوین در ادبیات معاصر دانست. داستان‌های کوتاه او مقدمه‌ای بود برای ظهور شکل دقیق‌تر و تکنیکی‌تر این نوع داستانی در دهه‌های سی و چهل. جمال‌زاده به درستی فاصله‌ی چشمگیر داستان‌نویسی در ایران و اروپا را تشخیص داد و از لزوم تغییر خط‌مشی‌ها سخن گفت؛ به طور ویژه تاکید او بر ساده‌نویسی بود. جمال‌زاده را در کنار دهخدا باید از چهره‌های موثر در رسمیت بخشیدن به ساده‌نویسی در آن سال‌ها دانست.
مجموعه داستان «کهنه و نو» در سال 1338 شمسی و بعد از چند تجربه‌ی داستانی دیگر و بعد از کتاب پیشگام «یکی بود و یکی نبود» چاپ شده و شامل هشت داستان کوتاه با همان حال و هوای انتقادی و اجتماعی و تلاش برای ساده‌نویسی است. عناوین این هشت داستان عبارتند از: «ثواب یا گناه»، «نمک گندیده»، «عقد تمهیدی»، «خانه به دوش»، «همزه و لمزه»، «عالم هم قطاری»، «باج سبیل» و «دوقلو».
عناوین داستان‌ها گویای مضمون‌های انتقادی و اجتماعی این داستان‌ها هستند. «ثواب یا گناه» روایت شخصیتی است که در حال دزدی مردی خسیس را کشته است. در داستان «عقد تمهیدی» زن و شوهری با همفکری به دنبال به چنگ آوردن ثروت یک پیرزن هستند. «باج سبیل» روایت مامور حاکم است که به دنبال باج و سبیل از یک بقال است که در ادامه خربزه‌های بقال را خراب می‌کند.
«کهنه و نو» مجموعه داستانی است که برای خوانندگان عام لذت‌بخش و برای خوانندگان جدی داستان کوتاه نشان‌دهنده‌ی سیر داستان‌نویسی در ایران است.