کتاب سرمایه‌داری و میل

کتاب «سرمایه‌داری و میل: هزینه روانی بازار آزاد» به قلم تاد مک گوان، ذیل چارچوب روان‌کاوری ژاک لاکان به تحلیل تأثیرات روانی نظام سرمایه‌داری پرداخته و می‌کوشد توضیح دهد که چرا سرمایه‌داری علی‌رغم تأثیرات روانی منفی متعدد و متنوعی که از خود به‌ جای گذاشته است، کماکان نیرویی غلبه‌ناپذیر باقی مانده است؟ به بیان دیگر، نویسنده به‌جای گردآوردن فهرستی از مصائب شناخته‌شده‌ی این نظام، تلاش می‌کند نشان دهد چرا و چگونه سرمایه‌داری این‌قدر رضایت‌بخش تجربه می‌شود، با وجود نابرابری‌های گسترده‌ای که ایجاد می‌کند. نویسنده برای پاسخ، از ابزارهای گوناگانی بهره می‌گیرد. هرچند که روش مبنایی تحلیل اثر، روان‌کاوری لاکانی است، وی از مفاهیم مارکسیستی، نقد ایدئولوژی و همچنین نمونه‌های سینمایی او خود استاد مطالعات سینما است نیز بهره می‌گیرد. اسلاوی ژیژک، فیلسوف و روان‌کاو اهل اسلوونی، در توصیف این کتاب می‌نویسد: «این اثر برخلاف نقدهای رایج چپ‌گرایانه از پیامدهای روانی سرمایه‌داری عمل می‌کند و به‌جای تکرار همان گلایه‌های آشنا، این پرسش دشوارتر را طرح می‌کند که چگونه چنین نظام بی‌ثبات‌کننده‌ای توانسته زندگی میل‌محور میلیاردها انسان را این‌چنین کامل در اختیار بگیرد.» به باور ژیژک، مک‌گوان با پاسخ به این پرسش‌های دشوار، اثری کلاسیک خلق کرده است. کتاب مشتمل بر یک مقدمه، ده فصل و یک بخش نتیجه‌گیری می‌باشد. فصل نخست، «سوژه‌ی میل و سوژه‌ی سرمایه‌داری»، چارچوب مفهومی اصلی کتاب را برمی‌سازد و رابطه‌ی میان اصل برابری در سرمایه‌داری و مفهوم برابری اجتماعی را بررسی می‌کند. فصل‌های بعدی موضوعاتی چون فضای خصوصی و تأثیرش بر روان انسان، اجتناب از نگاه دیگری، تداوم ایده‌ی فداکاری در جهانی که آن را منسوخ کرده و نقشی که سرمایه‌داری به‌عنوان جایگزینی برای باورهای دینی ایفا می‌کند، را در بر می‌گیرند. کتاب با فصل نتیجه‌گیری‌ای با عنوان «به جای انباشتن، کیف کن» به پایان می‌رسد؛ عنوانی که چکیده‌ی پیشنهاد نهایی مک‌گوان است. او امیدوار است با روشن‌کردن این راهبرد روانی، خوانندگان را از وابستگی‌شان به انباشت سرمایه‌دارانه رها کند و آن‌ها را به بازیابی نوعی لذت اصیل‌تر، که به باور او در همین اکنون و نه در آینده‌ای موعود جای دارد، سوق دهد. با قراردادن این لذت در زمان حال، به‌جای دلبستگی به آینده‌ای بهتر، مک‌گوان می‌کوشد این باور را که سرمایه‌داری برآیندی طبیعی و اجتناب‌ناپذیر از سرشت انسانی است، به چالش بکشد.