کتاب هوش مصنوعی ربات ها و فلسفه

کتاب «هوش مصنوعی، ربات‌ها و فلسفه» به ویراستاری ماساهیرو موریوکا، استاد دانشگاه واسدا و سردبیر نشریه‌ی Journal of Philosophy of Life، در پانزدهم ژانویه‌ی ۲۰۲۳ منتشر شد. این اثر در اصل شماره‌ی ویژه‌ی همان نشریه است و همه‌ی مقاله‌های آن، یعنی جلد سیزدهم، شماره‌ی یک، صفحه‌ی ۱ تا ۱۴۶، در یک مجلد گرد آمده‌اند. نشریه با پشتیبانی موسسه‌ی مطالعات زندگی و مرگ دانشگاه واسدا در توکیو منتشر می‌شود. نویسندگان در این مجموعه از داستان‌های علمی‌تخیلی و اخلاق فضایی گرفته تا فلسفه‌ی هوش مصنوعی، اخلاق عامل‌های خودمختار و ربات‌های فضیلت‌مند، درباره‌ی ماهیت فناوری مدرن و آینده‌ی انسان می‌اندیشند.
کتاب با مقدمه‌ای از خود ویراستار به نام «دکارت و هوش مصنوعی» آغاز می‌شود که در چهار صفحه، پرسش از هوش مصنوعی را به یکی از چهره‌های بنیادین فلسفه‌ی مدرن پیوند می‌دهد. پس از آن شین‌ایچیرو اینابا به آثار آیزاک آسیموف و وضعیت کنونی داستان‌های علمی‌تخیلی فضایی می‌پردازد و آن‌ها را در پرتو اخلاق فضایی بررسی می‌کند. مقاله‌ی بعدی از موریوکا است و هوش مصنوعی را در کنار فلسفه‌ی معاصر قرار می‌دهد؛ با سه نام هایدگر، یوناس و کپک لزج، که کنار هم نشستن‌شان از همان عنوان، مسیر غیرمعمول این بحث را نشان می‌دهد. بدین ترتیب بخش آغازین کتاب میان فلسفه‌ی کلاسیک، فلسفه‌ی قرن بیستم و ادبیات علمی‌تخیلی در رفت‌وآمد است.
در میانه‌ی کتاب مقاله‌ها به پرسش‌هایی نزدیک‌تر به کاربرد فناوری می‌رسند. ماکوتو کوره‌ها در «پیامدهای خودکارسازی علم» به این می‌پردازد که پژوهشگران در شاخه‌های گوناگون علمی می‌کوشند فناوری‌های هوش مصنوعی را در کار پژوهش به کار ببندند و آن را خودکار کنند. او از همین نقطه به امکان خلاقیت مصنوعی و آینده‌ی علم می‌رسد. ایستوان زولتان زاردای در مقاله‌ای با عنوان «چرا نباید عامل‌های خودمختار را برای جنگ ساخت» استدلال می‌کند که ساخت و به‌کارگیری چنین عامل‌هایی برای جنگ نباید پذیرفته شود. محور بحث او عاملیت و مسئولیت اخلاقی است. مینائو کوکیتا در «گندم و فلفل» به تعامل‌های میان فناوری و انسان‌ها نظر دارد.
سه مقاله‌ی پایانی به عاملیت، فضیلت و زبان پرداخته، شیمپی اوکاموتو در «شجاعت چرخ‌دنده‌ای» از ایده‌ی ربات‌های فضیلت‌مند دفاع می‌کند و به اعتراض‌هایی که به نهادینه کردن فضیلت در ربات‌ها وارد می‌شود پاسخ می‌دهد. یوکو موراکامی در «بازسازی عاملیت از انتخاب» مفهوم عاملیت را از راه انتخاب بازمی‌سازد. روسا او مویرئارتیگ نیز در «نثر پرشور» می‌پرسد آیا ماشین‌ها هرگز می‌توانند به بدی انسان‌ها ترجمه کنند. در مجموع، کتاب «هوش مصنوعی، ربات‌ها و فلسفه» نه مقاله از هشت نویسنده را کنار هم می‌گذارد و از فلسفه‌ی هوش مصنوعی تا اخلاق ربات‌ها و خودکارسازی علم را در بر می‌گیرد.