کتاب فرهنگ عبارت‌ های اصطلاحی

معجم (با جمع معاجم و معجمات) یا قاموس (با جمع قوامیس) که در فارسی آن را به «فرهنگ» و «فرهنگ لغت» و در انگلیسی به «Dictionary» می‌شناسیم عبارت از کتابی است دارای بیشترین شمار واژگان زبان همراه با شرح معانی و توضیح معاد‌ل‌های آن‌ها و با رعایت یک ترتیب خاص در تنظیم و مرتب‌کردن مدخل‌ها. البته «معجم» در لغت و از لحاظ صرفی اسم مفعول و مصدر میمی و اسم مکان و زمان از فعل و مصدر «أعْجم، إعجاما» است به معنای «چیزی را توضیح‌دادن و شرح کردن یا کلمه‌ای را برای توضیح و رفع ابهام آن نقطه‌دارکردن».

ما به دقت نمی‌دانیم که از چه موقع واژه‌ی «معجم» به معنای متعارف امروزی به کار رفته و چه کسی نخست بار آن را به کار گرفته و کدام فرهنگ لغت عربی زودتر این عنوان را به خود گرفته است ولی از منابعی دسترس به نظر می‌آید علمای حدیث در به‌کارگیری این واژه به معنای رایج امروزین آن بر دیگران پیشی دارند. پس از استعمال عالمان حدیث این واژه‌ی «معجم» بر بسیاری از کتاب‌های سده‌ی چهارم هجری گذارده شد و لغویان نیز آن را به معنای متعارف امروزی از محدّثان گرفتند.