کتاب «عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات» (به معنای «شگفتیهای آفرینش و موجودات عجیب») اثری مشهور از زکریا بن محمد قزوینی (حدود ۶۰۵-۶۸۲ قمری / ۱۲۰۳-۱۲۸۳ میلادی) است. این کتاب یک دانشنامه کیهانشناسی و عجایبنگاری به شمار میرود که به زبان عربی و سپس فارسی نوشته شده و در طول قرنها بسیار محبوب بوده است.
زکریا بن محمد بن محمود مکمونی قزوینی ملقب به زکریای قزوینی (۶۰۰–۶۸۲)، جغرافیدان، دانشمند، تاریخنویس و فیلسوف ایرانی،قرن هفتم هجری قمری و از اعضای دارالحکمه بود. او شاگرد اثیرالدین ابهری حکیم بزرگ ایرانی بود.زکریای قزوینی در سال ۶۰۲ هجری قمری در قزوین متولد گردید. دوران کودکی را در زادگاه خود پشت سر گذاشت. در نوجوانی راه سفر را پیش گرفت و به شام رفت و از دارالعلم آن دیار بهره گرفت. سپس در دمشق با محیالدین ابن عربی برخورد نمود و پیرو طریقت صوفیانهٔ او گردید.زکریای قزوینی قسمت عمده عمر خود را ساکن مناطق عربزبان بوده و کتابهایش را به عربی زبان دانشنامهای آن دوران تصنیف کرده است، محافل عربی و بعضی شرقشناسان او را عرب شمردهاند؛ درحالیکه از سبک نوشتههای قزوینی معلوم است که عربی، زبان مادری او نبوده است؛ بنابراین، با توجه به اقامت جد وی در قزوین و ازدواج با یک ایرانی و با عنایت به اینکه او خود بعد از چند نسل که همگی مقیم قزوین بودهاند، در همان شهر متولد شده و پرورش یافته و زبان مادریاش فارسی بوده است، طبق هر مقیاس و معیاری بلکه باید او را ایرانی شمرد.او بعد از مدتی از شام به عراق رفت. در دوران خلافت مستعصم عباسی منصب قضای واسط و حله را داشت. وی تا هنگام حملهٔ هولاکو به بغداد منصب قضا را به عهده داشت، و بعد از سقوط خلافت بغداد به دمشق بازگشت. وی به سال ۶۸۲ هَ.ق. در واسط وفات یافت و در مقبرهٔ شونیزیهٔ بغداد دفن گردید.