کتاب حکمت ریاضی

علیخان ناظم‌العلوم» یکی از چهره‌های کلیدی در تاریخ آموزش مدرن ایران بود. او را بیشتر به عنوان نویسنده نخستین کتاب فیزیک تألیفی به زبان فارسی و کتاب حساب معروف به «حساب علیخان» می‌شناسند .او از خاندانی سرشناس بود و نوه‌ی رضاقلی‌خان هدایت (نیرالملک) محسوب می‌شد. در منابع، سال تولد او ۱۲۷۶ قمری ذکر شده است . از شاگردان ممتاز طبقه مهندسی دارالفنون بود و پس از فارغ‌التحصیلی، خود به تدریس در همان مدرسه پرداخت .در سفر اول ناصرالدین شاه به فرنگ همراه او بود و در پاریس ماند. در مدرسه پلی‌تکنیک (و به روایتی سن‌سیر) در رشته‌های توپخانه، ریاضیات و علوم طبیعی تحصیل کرد . پس از بازگشت به ایران، به عنوان معلم توپخانه و علوم طبیعی در دارالفنون مشغول شد . به دعوت ظل‌السلطان (حاکم اصفهان) به آن شهر رفت و سپاه او را سازماندهی کرد. او مدتی نیز به دلیل اختلافات مرزی با روس‌ها به خوی فرستاده شد . در انجمن معارف عضویت داشت و ریاست «مدرسه علمیه» (یکی از نخستین مدارس جدید تهران) را بر عهده گرفت، هرچند به دلیل اختلاف با اعضای انجمن، از این سمت استعفا داد .

📚 آثار علمی

· حکمت طبیعی (اصول علم فیزیک): او این کتاب را در سال ۱۲۹۵ قمری تألیف کرد. این اثر نخستین کتاب فیزیک نوشته‌شده توسط یک ایرانی به زبان فارسی است که در دارالفنون تدریس می‌شد .

· حکمت ریاضی (حساب علیخان): معروف‌ترین اثر او، «حکمت ریاضیات: اصول علم حساب» است. این کتاب در زمان خود بسیار رایج شد و از نظر گستره جغرافیایی، پرکاربردترین کتاب ریاضی در تاریخ معاصر ایران لقب گرفت. ویژگی مهم آن تأکید بر معنا و مفهوم ریاضیات، فراتر از صرف محاسبات بود .

زندگی او پایان غم‌انگیزی داشت. او در سال‌های آخر به شدت درگیر اعتیاد به تریاک و مواد مخدر شد و سلامتی‌اش را از دست داد. این مسئله باعث دلسردی و افسردگی او شده بود. علیخان ناظم‌العلوم سرانجام در ۲۹ مهر ۱۲۷۸ شمسی (۱۳۱۷ قمری) در حالی که تنها ۴۹ سال داشت، درگذشت .