کتاب باور به جهان عادل

کتاب «باور به جهان عادل» اثر ملوین لرنر، به کالبدشکافی یک نیاز عمیق انسانی می‌پردازد: اعتقاد به اینکه جهان دارای نظم و منطقی است که در آن هر فرد دقیقا به همان چیزی می‌رسد که سزاوارش است. لرنر در این اثر، فرضیه‌ای را بسط می‌دهد که نشان می‌دهد چگونه این باور، نگاه ما را به مفاهیمی همچون عدالت، همدلی و قضاوت درباره‌ی دیگران دگرگون می‌کند. کتاب بر این ایده استوار است که انسان‌ها برای حفظ امنیت روانی و انگیزه‌ی خود، به جهانی قابل پیش‌بینی نیاز دارند. اگر بپذیریم که اتفاقات ناگوار به شکلی کاملا تصادفی و ناعادلانه گریبان‌گیر افراد نیکوکار می‌شوند، تحمل واقعیت و برنامه‌ریزی برای آینده ناممکن خواهد بود. از این رو، اعتقاد به دنیای عادل به مثابه‌ی یک سپر دفاعی عمل می‌کند تا ما را از اضطراب ناشی از بی‌نظمی جهان مصون بدارد. ما با این تصور که «پاداش در انتظار نیکی است»، به زندگی خود معنا و جهت می‌دهیم. یکی از تحلیل‌های لرنر، بررسی پدیده‌ی «سرزنش قربانی» است. او توضیح می‌دهد که وقتی با رنج بی‌دلیل فردی دیگر مواجه می‌شویم، پایه‌های باور ما به عدالت جهانی سست می‌شود. ذهن ما برای ترمیم این باور و فرار از تلخی واقعیت، اغلب به جای پذیرش بی‌عدالتی، به بازسازی تصویر قربانی می‌پردازد. در واقع، ما ناخودآگاه در جستجوی خطایی در رفتار یا شخصیت فرد آسیب‌دیده برمی‌آییم تا ثابت کنیم او «مستحق» آن اتفاق بوده است. این فرآیند ذهنی به ما اطمینان می‌دهد که اگر شبیه به قربانی رفتار نکنیم، از چنین سرنوشتی در امان خواهیم بود. لرنر با تکیه بر آزمایش‌های تجربی خود اثبات میکند که میل به برقراری عدالت در ذهن، گاهی به بی‌عدالتی در واقعیت منجر می‌شود. این رویکرد در ساختارهای کلان اجتماعی نیز مشهود است؛ جایی که پدیده‌هایی مثل فقر یا بیماری به جای آنکه ناشی از شرایط محیطی دیده شوند، به عنوان پیامد تنبلی یا خطای فردی تفسیر می‌گردند. این کتاب به ما نشان می‌دهد که قضاوت‌های ما درباره‌ی رنج دیگران، بیش از آنکه برآمده از واقعیت باشد، ناشی از تلاش ما برای حفظ تصویر دنیایی منظم و عادلانه است.