کتاب دمکراسی

دموکراسی یکی از آن واژه‌های عجیب دنیای سیاست است که همه به نامش سوگند می‌خورند، از حکومت‌ها گرفته تا مخالفان‌شان، اما کمتر کسی حاضر می‌شود بایستد و از خودش بپرسد واقعا از این کلمه چه می‌فهمد. آنتونی آربلاستر، کتاب کوچک خود را از دل این سردرگمی آغاز می‌کند: چرا مفهومی که امروز بدیهی‌ترین آرمان سیاسی به‌شمار می‌رود، در بیشتر تاریخ بشر با بدگمانی و حتی خصومت آشکار روبه‌رو بوده است؟ نویسنده ابتدا به تاریخ پیدایش و سیر دگرگونی دموکراسی می‌پردازد و سپس به کالبدشکافی خود مفهوم و دشواری‌هایش. نکته محوری بخش تاریخی این است که آنچه در بیشتر عمر این واژه دموکراسی خوانده می‌شده، همان دموکراسی مستقیم بوده است: مردمی که خودشان، بی‌واسطه و بدون نماینده، در تصمیم‌گیری و قانون‌گذاری شرکت می‌کرده‌اند؛ دموکراسی نیابتی که امروز با شنیدن این واژه به ذهن‌مان می‌آید، پدیده‌ای نسبتا تازه در میدان سیاست است. آربلاستر با بازگشت به آتن باستان یادآوری می‌کند بسیاری از مناقشه‌های امروزی ما درباره دموکراسی همان مناقشه‌هایی هستند که در یونان باستان هم مطرح بوده‌اند. نویسنده هسته دموکراسی را در ایده «قدرت مردم» جست‌وجو می‌کند و از دل نوشته‌های کلاسیک روسو، تامس پین و جان استوارت میل، تصویری از یک جامعه کاملا دموکراتیک بیرون می‌کشد؛ تصویری که با واقعیت محدود دموکراسی‌های غربی امروز فاصله‌ای چشمگیر دارد. سپس کتاب این پرسش را مطرح می‌کند که آیا انتخاب‌شدن با رأی مردم، به‌خودی‌خود کافی است تا حکومتی را دموکراتیک بخوانیم؟. کتاب در ادامه، با ارجاع به تفسیر ای. اچ. کار، تاریخ‌دان نامدار، دموکراسی را موضوعی درجه‌بندی‌شده می‌بیند: برخی جوامع دموکراتیک‌ترند، اما اگر معیارهای بلندپروازانه خود آرمان دموکراسی را به کار ببندیم، شاید هیچ‌کدام از جوامع موجود چندان هم دموکراتیک نباشند. نویسنده تاکید می‌کند، دموکراسی دارایی‌ای نیست که یک‌بار برای همیشه به دست آمده باشد؛ مطالبه‌ای‌ست که هر نسلی ناچار است از نو طرحش کند. این کتاب برای کسی نوشته شده که می‌خواهد پیش از هر داوری درباره سیاست امروز، بفهمد این کلمه از کجا آمده و چه بار تاریخی‌ای با خود حمل می‌کند: دانشجویان علوم سیاسی، خوانندگان کنجکاو فلسفه سیاسی، و هر کسی که دست‌کم یک‌بار از خودش پرسیده آیا برگزاری انتخابات به‌تنهایی به‌معنای زندگی در دموکراسی هم هست.