کتاب ایریگاره

کتاب «ایریگاره» نوشته پگ راوز، بخشی از مجموعه‌ای است که ناشرش، برای معرفی متفکران فلسفه‌ی قاره‌ای به دانشجویان و پژوهشگران معماری منتشر کرده؛ در این مجموعه هر جلد یک فیلسوف را برمی‌گزیند و می‌کوشد نشان دهد ایده‌های او چه ربطی به فضا، فرم و طراحی دارند. پگ راوز در این جلد این کار را با لوس ایریگاره انجام می‌دهد. حاصل کار تلاشی برای پیوند زدن زبان فلسفه‌ی ایریگاره با مسائل معماری است. یکی از محورهای اصلی نوشته‌های ایریگاره نقد او بر فلسفه‌ی غرب است، فلسفه‌ای که به باور او از افلاطون تا امروز، سوژه‌ای مذکر را معیار جهانی انسان در نظر گرفته و تفاوت جنسیتی را یا نادیده گرفته یا در قالب فقدان و نقصان تعریف کرده است. او در برابر این سنت، از تفاوت جنسیتی به‌عنوان مقوله‌ای هستی‌شناختی و اخلاقی دفاع می‌کند؛ مفهومی که به گفته‌ی او هنوز در فلسفه به‌درستی اندیشیده نشده است. ایریگاره همچنین به نقش استعاره‌های بصری، جامد و هندسی در تفکر غربی حساس است و در برابر آن‌ها از میعان، سیالیت، پوسته و مرز، و رابطه‌ی تن با فضای پیرامونش سخن می‌گوید. در نوشته‌ی راوز، همین مفاهیم -سیالیت در برابر جامدیت، رابطه در برابر تسلط، تن در برابر انتزاع هندسی- به پرسش‌هایی تازه برای معماری بدل می‌شوند. راوز می‌کوشد زبان ایریگاره را برای خواننده‌ای که پیش‌زمینه‌ی فلسفی ندارد اما با فضا و فرم سروکار دارد، قابل دسترس کند و مفاهیم فلسفی او را با مسائل و پرسش‌های معماری پیوند دهد تا انتزاع آن‌ها برای خواننده ملموس‌تر شود. اهمیت این کتاب در جایی است که ایستاده: در نقطه‌ی تلاقی نظریه‌ی فمینیستی، فلسفه‌ی بدن و نظریه‌ی فضا، حوزه‌ای که در بسیاری از برنامه‌های آموزش معماری کمتر مورد توجه قرار گرفته است. با خواندن این کتاب می‌توان دریافت چرا بحث از جنسیت و تن، مسئله‌ای حاشیه‌ای برای معماری نیست، بلکه به بنیادی‌ترین پرسش‌های این رشته -پرسش از فرم، مرز، بدن و تجربه‌ی فضا- گره خورده است. این کتاب معماری را از زاویه‌ای می‌بیند که کمتر در کلاس‌های درس این رشته دیده می‌شود، و همین زاویه‌ی متفاوت سبب شده کتاب همچنان برای علاقه‌مندان نظریه معماری و فلسفه فمینیستی اثری قابل توجه باقی بماند.