کتاب تاریخ شفاهی وکالت در ایران

«تاریخ شفاهی وکالت در ایران» اثری مستند، پژوهشی و ماندگار به کوشش عباس ایمانی و همراهی جمعی از حقوق‌دانان، از جمله سعید دهقان و علی صابری است که به همت نشر ثالث، پنجره‌ای کم‌نظیر به ناگفته‌ها، چالش‌ها و تجربه‌های زیسته یک قرن دادخواهی در ایران می‌گشاید. این کتاب با بهره‌گیری روشمند از تاریخ شفاهی، مرزهای اسناد رسمی، قوانین موضوعه و پرونده‌های راکد را پشت سر می‌گذارد تا جریان زنده و تپنده عدالت را از درون حافظه، احساسات و خودآگاه جمعی کنشگران این عرصه بازنمایی کند؛ داده‌هایی ارزشمند و بدیع که در هیچ بایگانی مکتوبی یافت نمی‌شوند. نویسندگان با درک محدودیت زمان و خطر از دست رفتن گنجینه تجارب پیشکسوتان رویداد تلخی که با درگذشت چهره‌های سرشناسی چون بهمن کشاورز و اسماعیل مصباح اسکویی پیش از ضبط خاطرات محقق شد پای گفت‌وگو با ده تن از وکلای برجسته نشسته‌اند تا تاریخ را به عنوان واقعیتی در حال زیست بازخوانی کنند. از این دیدگاه، وکالت شغلی صرف یا مهارتی انتزاعی نیست، بلکه سنتی دیرین در پیوند با شکوهمندی فضیلت و بایستگی عدالت است که وکیل را در بطن بحرانی‌ترین مقاطع حیات انسانی و کشاکش‌های اجتماعی قرار می‌دهد.
در این اثر، تنوع دیدگاه‌ها گستره‌ای غنی از فرهنگ حقوقی معاصر پدید می‌آورد. تأکید سیدابراهیم ثابت‌قدم بر محوریت اخلاق، باور سیدمحمد جندقی کرمانی‌پور به اصالت صلح و برتری سازش بر دعوا، و دیدگاه عبدالصمد خرمشاهی مبنی بر ضرورت آمیختگی کار وکالت با احساس و وجدان انسانی، نمایی از ابعاد درونی این حرفه را آشکار می‌سازد. از سوی دیگر، روایت‌های انتقادی شاپور منوچهری از مواجهه بی‌پایان با دیوارهای آهنی، دغدغه‌های نعمت احمدی‌نسب پیرامون آسیب‌ها و مظلومیت‌های تاریخی این صنف، و تحلیل‌های فریده غیرت درباره لزوم ایجاد رابطه‌ای معنوی با موکل، مخاطب را به عمق اصطکاک میان استقلال نهاد دفاع و ساختارهای قدرت رهنمون می‌شود. افزون بر این، توجه جهانگیر مستوفی به نگارش متقن و استدلال کتبی، تأکید نورالدین امامی بر مشورت، و نگاه بتول کیهانی و حسن رستگار به ابعاد عمومی و اجتماعی این حوزه، تصویری فراگیر از زیست حرفه‌ای وکیل می‌آفریند؛ روایتی که دشواری‌های دفاع در محاکم، فشارهای قضایی و وفاداری به دادرسی منصفانه را آشکار می‌کند.
کتاب حاضر تلنگری در برابر تکرار خطاهای پیشین و تلاشی شایسته برای صیانت از خرد جمعی جامعه حقوقی است. این اثر نشان می‌دهد که وکلای کارکشته با وجود روحیه محافظه‌کارانه و فردگرایی ویژه این صنف، چگونه با گشودن سینه و بازگویی فراز و فرودهای حیات خویش، مانع از ثبت روایت‌های تک‌بعدی و رسمی از تاریخ دادرسی شده‌اند. این متن پیوسته، پلی میان نسل‌های گذشته و کارآموزان و وکلای جوان برپا می‌دارد تا معنای پایداری، شجاعت مدنی، پذیرش رنج‌ها، مواجهه با شکست و التزام به حق دفاع را نه در سطور کتاب‌های قانون، بلکه در آزمون‌های دشوار میدان عمل بیاموزند؛ اثری فاخر که سرمایه‌ای فکری برای تاریخ‌پژوهان، حقوق‌دانان و تمامی پاسداران عدالت در ایران به یادگار می‌گذارد.