کتاب جوکر

چرا برخی از شخصیت‌های منفی داستان، فراتر از قاب داستانشان می‌روند و به بخشی از حافظه‌ی فرهنگی یک جامعه تبدیل می‌شوند؟ این پرسش نقطه‌ی آغاز کتاب «جوکر: یک دیوانه‌ی مدرن (تحلیل جامعه‌شناختی پیدایش شخصیت جوکر)»نوشته‌ی جی ایوالد است؛ پایان‌نامه‌ای دانشگاهی در رشته‌ی ادبیات انگلیسی که سال ۲۰۱۷ در دانشگاه تگزاس آرلینگتون نوشته شده و به‌جای روایت داستان، به تحلیل یک شخصیت می‌پردازد.
ایوالد در این پژوهش جوکر را از چارچوب آشنای «دشمن بتمن» بیرون می‌کشد و او را همچون نشانه‌ای فرهنگی بازخوانی می‌کند. نویسنده نشان می‌دهد که تصویر این شخصیت از دهه‌ی ۱۹۴۰ تاکنون چه مسیری را طی کرده و چگونه از یک تبهکار ساده‌ی کمیک به شخصیتی چندلایه در سینما، رسانه و حتی گفتمان‌های اجتماعی بدل شده است.
یکی از محورهای مرکزی کتاب رابطه‌ی متقابل جوکر و بتمن است؛ نه به‌عنوان دو حریف معمولی، بلکه به‌مثابه‌ی دو قطب متضاد که یکی نظم را نمایندگی می‌کند و دیگری آشفتگی را، و همین کشمکش را ایوالد در پیوند با کهن‌الگوهای اسطوره‌ای قهرمان و هیولا بررسی می‌کند.
بخش قابل‌توجه دیگر اثر نگاه جامعه‌شناختی به مفهوم دیوانگی است و نویسنده با ارجاع به سیر تاریخی نگرش جوامع غربی به جنون از سده‌ی پانزدهم به بعد، استدلال می‌کند که تصویر جوکر را نباید صرفا پدیده‌ای فردی یا بالینی دانست؛ او را باید بازتاب سازوکاری دید که جامعه از طریق آن، افراد ناهمسو با هنجارهای رایج را طرد و «دیگری» می‌سازد. در همین راستا ایوالد از تحلیل‌های تک‌بعدی روان‌شناختی که جوکر را صرفا با برچسب‌هایی چون اختلال شخصیت یا روان‌پریشی توضیح می‌دهند فاصله می‌گیرد و معتقد است ماندگاری فرهنگی این شخصیت، درست از همان ابهام و سیالیتی می‌آید که تشخیص قطعی را دشوار می‌سازد. کتاب همچنین جوکر را در افقی فراتر از انسان معمولی قرار می‌دهد و او را به‌عنوان نوعی موجودیت آلوده‌کننده و برهم‌زننده‌ی نظم موجود، در پیوند با مفاهیم پسا‌انسانی بررسی می‌کند؛ رویکردی که بدن، رفتار و حضور جوکر را نه صرفا شرارت‌آمیز، بلکه تهدیدی برای مرزهای متعارف انسانیت می‌بیند.
کتاب «جوکر: یک دیوانه‌ی مدرن» در سه بخش اصلی سامان یافته: نخست به دلایل جذابیت فرهنگی شخصیت‌های شرور می‌پردازد، سپس جوکر را در مقام یک ابرشرور و پدیده‌ای پسا‌انسانی تحلیل می‌کند و در بخش پایانی به تاریخچه‌ی مفهوم دیوانگی و بازتاب آن در این شخصیت بازمی‌گردد. ایوالد برای بسط استدلال‌هایش از چارچوب‌های نظری متعددی از جمله رویکردهای روان‌کاوانه‌ی فرویدی و یونگی و همچنین آرای فوکو درباره‌ی تاریخ دیوانگی بهره می‌گیرد، بی‌آنکه یکی از این چارچوب‌ها را به‌تنهایی کافی بداند.
«جوکر: مطالعه‌ای بر شخصیت یک دیوانه‌ی مدرن» برای مخاطبی نوشته شده که به مطالعات فرهنگی، جامعه‌شناسی رسانه، روان‌شناسی شخصیت‌های داستانی یا تحلیل اسطوره‌های معاصر علاقه دارد. برخلاف بسیاری از متن‌هایی که درباره‌ی شخصیت‌های کمیک نوشته می‌شود، این کتاب قصد ندارد جوکر را تحسین یا محکوم کند؛ هدف آن فهم این نکته است که چرا جامعه‌ی مدرن چنین شخصیتی را زاده و چرا مخاطبان همچنان با او همذات‌پنداری یا مواجهه می‌کنند.