کتاب زندگی علمی، در هم تنیدگی با جامعه و تئوری پردازی در علوم اجتماعی

کتاب «زندگی علمی: درهم‌تنیدگی با جامعه و تئوری‌پردازی در علوم اجتماعی» نوشته‌ی دکتر ابراهیم سوزنچی‌کاشانی، استادیار دانشکده‌ی مدیریت و اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف، از این پرسش بنیادین آغاز می‌شود که یک پژوهشگر علوم اجتماعی چگونه می‌تواند زندگی فکری و پژوهشی خود را با مسائل واقعی جامعه پیوند بزند و از دل همین پیوند، به نظریه‌ای اصیل و کارآمد برسد. این اثر تأملی انتقادی درباره‌ی چیستی خود «زندگی علمی» است؛ مفهومی که نویسنده آن را چیزی فراتر از انجام تحقیق دانشگاهی و انتشار مقاله می‌داند.
نویسنده در این کتاب با نگاهی که برخاسته از تجربه‌ی خودش در فضای دانشگاهی است، به نقد وضعیتی می‌پردازد که در آن پژوهشگر علوم اجتماعی صرفا به مصرف‌کننده‌ی نظریه‌های آماده‌ی غربی تبدیل می‌شود؛ فرایندی که در آن یک قالب نظری از پیش‌ساخته برداشته می‌شود و داده‌های محلی، بدون تأمل عمیق، درون آن جای می‌گیرند. سوزنچی در برابر این الگو بر ضرورت آنچه «درهم‌تنیدگی با جامعه» می‌نامد تأکید می‌کند؛ یعنی این ایده که علوم اجتماعی نمی‌تواند جامعه را همچون شیئی کاملا بیرونی و بی‌ارتباط با پژوهشگر مطالعه کند، چراکه خود پژوهشگر در دل همان جامعه زندگی می‌کند و مسائل تاریخی، سیاسی و فرهنگی پیرامونش، ناگزیر بر پرسش‌های علمی‌اش اثر می‌گذارند.
بخش قابل‌توجهی از استدلال کتاب به این پرسش اختصاص دارد که چرا در فضای علوم اجتماعی ایران، عمدتا نظریه‌های دیگران مصرف می‌شود و چگونه می‌توان از این وضعیت به سمت تولید نظریه‌ی بومی حرکت کرد. نویسنده بیشتر به دنبال بازتعریف نگرش پژوهشگر نسبت به جایگاه خودش در فرایند تولید علم است؛ نگرشی که در آن، زندگی علمی دو رکن اصلی دارد و نبود هر یک از آن‌ها، یعنی ارتباط زنده با جامعه یا توان نظریه‌پردازی، به مکانیکی و بی‌روح‌شدن فعالیت علمی می‌انجامد. این رویکرد با پیشینه‌ی فکری نویسنده در حوزه‌ی فلسفه‌ی علوم اجتماعی و سیاست‌گذاری علم و فناوری نیز همخوانی دارد و کتاب را به متنی تبدیل می‌کند که هم جنبه‌ی تحلیلی و هم جنبه‌ی راهبردی دارد.
«زندگی علمی: درهم‌تنیدگی با جامعه و تئوری‌پردازی در علوم اجتماعی» بیش از آنکه پاسخی قطعی ارائه دهد، دعوتی است به بازاندیشی درباره‌ی نقش پژوهشگر علوم اجتماعی در ایران و امکان گذار از تکرار نظریه‌های وارداتی به سمت تولید دانشی که ریشه در واقعیت‌های بومی داشته باشد.