کتاب چگونه فکرهای بیهوده را کنار بگذاریم

افکار مزاحمی که بارها و بدون اجازه از ذهن آدم عبور می‌کنند، دستمایه‌ی اصلی کتاب «چگونه فکرهای بیهوده را کنار بگذاریم» نوشته‌ی آیلسا فرانک است. فرانک که در حوزه‌ی هیپنوتراپی و کار با ذهن فعالیت می‌کند، این کتاب را در قالب یک راهنمای خودیاری نوشته که مستقیم سراغ یکی از آشناترین دردسرهای ذهنی آدم‌ها می‌رود: زمانی که یک فکر منفی، یک نگرانی بی‌پایه یا یک خودسرزنشی کوچک، بدون اینکه خودمان بخواهیم، تبدیل به یک چرخه‌ی تکراری و خسته‌کننده می‌شود.
فرانک به‌جای اینکه از خواننده بخواهد یک‌شبه آدم مثبت‌اندیشی شود، تمرکزش را روی چیزی می‌گذارد که شاید مهم‌تر باشد: تشخیص فکرهایی که اصلا کمکی به حل مسئله نمی‌کنند. مثال‌هایی مثل مرور بی‌وقفه‌ی یک اشتباه کوچک، ساختن سناریوهای بد برای اتفاقی که هنوز نیفتاده، یا این باور که «حتما همه دارند درباره‌ام قضاوت می‌کنند» در کتاب زیاد دیده می‌شوند؛ نه چون این افکار غیرعادی‌اند، بلکه چون آن‌قدر آشنا و روزمره‌اند که خیلی وقت‌ها اصلا متوجه‌شان نمی‌شویم. نویسنده همین نکته را نقطه‌ی شروع کارش قرار داده: تا وقتی الگوی فکری‌مان را نبینیم، نمی‌توانیم درباره‌اش کاری بکنیم. برای همین بخش زیادی از کتاب صرف این می‌شود که خواننده یاد بگیرد افکارش را از فاصله‌ی کمی نگاه کند، بدون اینکه لزوما هر چیزی را که ذهنش می‌سازد بپذیرد.
جایی که کتاب از حالت صرفا نظری بیرون می‌آید، بخشی است که به عادت‌های ذهنی و رفتاری می‌پردازد. آیلسا فرانک نشان می‌دهد که تغییر فکر به‌تنهایی کافی نیست؛ چون خیلی از این الگوها ریشه در عادت‌هایی دارند که سال‌ها تکرار شده‌اند، مثل مقایسه‌ی مداوم خود با دیگران، اهمیت بیش‌ازحد دادن به قضاوت دیگران یا چسبیدن به اشتباهات گذشته. نویسنده برای هر کدام از این عادت‌ها به‌جای توضیح انتزاعی، تمرین‌ها و راهکارهای عملی پیشنهاد می‌دهد؛ چیزی شبیه جایگزین کردن سریع یک فکر مزاحم با یک واکنش آگاهانه‌تر، پیش از آنکه آن فکر فرصت پیدا کند خودش را در ذهن جا بیندازد.
بخش پایانی کتاب رنگ‌وبویی نزدیک‌تر به اعتمادبه‌نفس و رابطه‌ی فرد با خودش دارد. فرانک اشاره می‌کند وقتی آدم مدام خودش را با معیارهای سخت‌گیرانه می‌سنجد، حتی موفقیت‌های واقعی‌اش را هم کمرنگ می‌بیند و بیشتر روی چیزهایی که کم دارد مکث می‌کند. در «چگونه فکرهای بیهوده را کنار بگذاریم»، این مسیر نه به‌معنای رسیدن به یک زندگی بی‌دردسر، بلکه سبک‌تر کردن باری است که خیلی وقت‌ها خودمان روی دوش خودمان می‌گذاریم. همین ایده در عنوان اصلی کتاب هم دیده می‌شود؛ کنار گذاشتن چیزهایی که ارزش نگه‌داشتن ندارند و باز کردن جا برای چیزهایی که واقعا اهمیت دارند.