کتاب طبقه

کتاب «طبقه: مفاهیم علوم اجتماعی (11)» نوشته‌ی ریچارد اسکیس، از مجموعه کتب «مفاهیم علوم اجتماعی» است که هر جلدش به یک مفهوم بنیادین در علوم اجتماعی، به صورت فشرده و مقدماتی، پرداخته است. همچنین هر مجلد از این مجموعه به قلم متخصصی در آن حوزه نوشته شده است تا سطح علمی آثار یکسان بمانند. در اثر ویژه، مفهوم «طبقه» در مرکز بحث قرار دارد. نویسنده این نکته آغاز می‌کند که «طبقه‌ی اجتماعی»، با وجود نقش بنیادینش در شکل‌گیری جامعه‌شناسی به ‌عنوان یک رشته‌ی دانشگاهی، همچنان یکی از مبهم‌ترین و پرمناقشه‌ترین مفاهیم این علم باقی مانده است. کتاب در فضای آغاز دهۀ ۱۹۹۰ - یعنی بلافاصله پس از فروپاشی سوسیالیسم دولتی در شوروی و اروپای شرقی - نوشته شده و نویسنده در آن استدلال می‌کند که برخلاف تصور رایج آن دوران، فروپاشی نظام‌های سوسیالیستی به معنای بی‌اهمیت‌شدن تحلیل طبقاتی نیست؛ طبقه همچنان مفهومی محوری برای فهم جامعه‌ی سرمایه‌داری غربی، که با مناسبات استثمار شناخته می‌شود، باقی می‌ماند. بدین معنا، پرداختن به این مفهوم در علوم اجتماعی ضرورت دارد. با این حال، به بیان خود نویسنده، وی عمدا از دو رویکرد رایج برای نگارش پرهیز کرده است: نه مروری جامع بر کل ادبیات نظری مفهوم «طبقه» ارائه می‌دهد و نه می‌کوشد نظریه‌ای کاملا تازه پیش بنهد؛ در عوض، هدفش ارائه‌ی درآمدی کوتاه و قابل‌فهم است که نشان دهد، با وجود ادعاهای رایج درباره‌ی افت اهمیت تحلیل طبقاتی، این مفهوم همچنان در مرکز بحث‌های جامعه‌شناختی قرار دارد. نتیجه‌گیری نهایی او نیز در همین راستا است: مقولات مارکسیستی همچنان ابزارهای تحلیلی ارزشمندی‌اند، اما آرمان اصلی مارکس - یعنی امکان از‌میان‌بردن خود طبقه - را باید، امروزه، آرمانی اتوپیایی و غیرواقع‌بینانه دانست. در مجموع، این کتاب، به ‌دلیل حجم کم و نثر روشنش، گزینه‌ای ایده‌آل برای دانشجویانی و خوانندگانی است که تازه با مفهوم «طبقه‌ی اجتماعی» در جامعه‌شناسی آشنا می‌شوند و به‌ دنبال نقطه‌ی ورودی فشرده، پیش از مطالعه‌ی متون مفصل‌تر علوم اجتماعی، هستند.