کتاب از قبیلۀ حرف

شکل‌گیری جریان‌های نوگرای ادبی در تاریخ معاصر ایران همواره با چالش‌ها و رویکردهای متفاوتی همراه بوده است که در این میان، جریان شعر حجم جایگاه منحصر‌به‌فردی دارد. کتاب «از قبیله‌ی حرف» که به کوشش حنیف خورشیدی گردآوری و مکتوب شده، ابعاد گوناگون این حرکت ادبی را از طریق یک گفت‌وگوی مفصل با بنیان‌گذار آن بررسی می‌کند. یدالله رویایی متولد سال ۱۳۱۱ در دامغان، شخصیتی است که مسیر فکری و خلاقیت هنری او پس از آزادی از زندان در سال ۱۳۳۲ شتاب گرفت و با وجود تحصیلات در مقطع دکترای حقوق بین‌الملل عمومی و فعالیت در سمت‌های مالی نهادهای دولتی، تمرکز اصلی خود را بر دگرگونی ساختار شعر فارسی گذاشت. حنیف خورشیدی در این اثر که حاصل پرسش و پاسخ‌های عمیق است، تلاش کرده تا سیر تکوین فکری این نویسنده و شاعر را که اکنون ساکن پاریس است ثبت کند و کارنامه‌ی کاری او را از آثاری چون «لبریخته‌ها» و «هفتاد سنگ قبر» گرفته تا متون منثوری نظیر «هلاک عقل به وقت اندیشیدن» در بستری تحلیلی بازتاب دهد.
مبنای اصلی این اثر بر پایه‌ی واکاوی دقیق تئوری‌های ادبی استوار است و نشان می‌دهد که چگونه یک قالب هنری به جای توصیف ساده‌ی واقعیت، به دنبال خلق فضایی مستقل در بستر کلمات می‌گردد. در متن گفت‌وگوها، موضوع شعر حجم به عنوان یک معماری زبانی تعریف می‌شود که در آن فرم و تصویر، هویتی مجزا پیدا می‌کنند و واژه‌ها از کارکرد سنتی خود به عنوان ابزارهای انتقال پیام فاصله می‌گیرند. خورشیدی با هدایت منسجم بحث به بررسی این ایده می‌پردازد که هنر شاعری در حقیقت نوعی تجربه‌گرایی با امکانات پنهان زبان است؛ جایی که ساختارهای نحوی دگرگون می‌شوند تا بستر متفاوتی برای فرم‌های نوین زیبایی‌شناختی فراهم آید.
حضور مستمر در کنفرانس‌های بین‌المللی، سفرهای متعدد ادبی و تعامل با فضای فرهنگی جهان، زاویه‌ی دید متفاوتی به دیدگاه‌های رویایی بخشیده که بازتاب تمام این تجربه‌ها در بخش‌های پایانی کتاب مشهود است. کتاب «از قبیله‌ی حرف» با بازخوانی این پرونده‌ی ادبی، بر این نکته تاکید دارد که دگرگونی در زبان و خلق استعاره‌های جدید، روندی پیوسته است و درک درست آن نیاز به شناخت ریشه‌های تاریخی و فکری تحولات ادبی دارد. این گفت‌وگوی ساختاریافته به خوبی روشن می‌کند که بررسی مکاتب ادبی معاصر، بدون تحلیل دقیق کارگاه ذهنی آفرینندگان آن‌ها ممکن نیست و چگونگی برخورد یک هنرمند با مفاهیمی مثل مرگ، غربت، تمدن و حافظه‌ی کلمات، در نهایت چارچوب کلی آثار او را شکل می‌دهد و به عنوان یک سند مکتوب، مبنای ارزیابی‌های بعدی در حوزه‌ی نقد ادبی قرار می‌گیرد.