کتاب رسانه ی شیعه
نویسنده:
محسن حسام مظاهری
معرفی کتاب رسانه ی شیعه
کتاب «رسانه شیعه: جامعهشناسی آیینهای سوگواری و هیئتهای مذهبی در ایران» اثر محسن حسام مظاهری، پژوهشی پیشگامانه و جامع در تحلیل جامعهشناختی و تاریخی نهاد هیئت در ایران است. دغدغه اصلی نویسنده در این اثر، شناسایی تغییرات مناسکی و گفتمانی مجالس عزاداری شیعی در طول تاریخ، بهویژه در دوران معاصر، و فهم منطق حاکم بر این تطورات است. مظاهری در این کتاب، آیینهای سوگواری را به مثابه پدیدهای اجتماعی مینگرد که مختصات آن همواره تحت تأثیر شرایط فرهنگی، سیاسی و اجتماعی هر عصر دگرگون شده است. این کتاب از دو بخش «بررسی تاریخی» و «بررسی جامعهشناختی» در قالب 9فصل تشکیل شده است. در بخش نخست، نویسنده با تکیه بر منابع و اسناد دستاول، سیر تکوین و تطور عزاداری شیعی را از واقعه عاشورا تا دوران معاصر ردیابی میکند. او نشان میدهد احوالات حاکمان، موقعیت نهاد روحانیت نسبت به حکومت و گفتمانهای غالب اجتماعی، در شکلدهی به فرم و محتوای این آیینها نقش مستقیم داشتهاند.
بخش دوم که شاکله اصلی و ابداعی کتاب را میسازد، به مباحث مفهومی و گونهشناسی هیئتها اختصاص دارد. نویسنده در فصل دوم، پس از تبیین مفاهیم پایه نظیر فرهنگ عامه و مناسک دینی، 7متغیر هویتی کارکرد، سازمان، مخاطب، الگوی دینداری، متولیان، مداحی و ادبیات را برای شناخت دقیق هیئتها معرفی میکند. سپس در فصل سوم، پس از بررسی 15الگوی فرضی بر اساس دو معیار «سازمان» و «مخاطب»، یک الگوی بدیع و چندبعدی با عنوان «الگوی ساختاری-کارکردی» ارائه میدهد. بر مبنای این الگو، هیئتهای مذهبی معاصر ایران در 4گونه کلان دستهبندی میشوند: «هیئتهای سنتی»، «هیئتهای انقلابی دوران جنگ»، «هیئتهای انقلابی دوران پس از جنگ» و «هیئتهای عامهپسند یا پاپ». افزون بر این، گونهای فرعی با عنوان «شبههیئتها» نیز معرفی میگردد. فصلهای چهارم تا هشتم کتاب به بررسی تفصیلی، مجزا و ارزیابی هر یک از این گونهها بر اساس همان 7شاخص هویتی میپردازند.
از ویژگیهای دیگر این پژوهش، روششناسی نویسنده مبتنی بر مشارکت توأم با مشاهده است. مظاهری بهواسطه سالها زیست در فضای هیئتها و پایگاه مذهبی خود، به دقایق و جزئیاتی دست یافته که ناظران بیرونی عمدتا از درک آنها عاجزند. با این حال، او بر لزوم حفظ مرزهای مشاهدهگر و کنشگر تأکید کرده و کوشیده است تحلیلهای خود را از قضاوتهای ارزشی دور نگه دارد. در مجموع، «رسانه شیعه» اثری است که با گذر از نگاههای صرفا آسیبشناسانه سطحی و تبلیغاتی، چارچوبی نظری برای سیاستگذاران فرهنگی و جامعهشناسان فراهم میکند تا تحولات یکی از مهمترین نهادهای مذهبی اجتماعی ایران را بهطور علمی درک و تحلیل کنند.
بخش دوم که شاکله اصلی و ابداعی کتاب را میسازد، به مباحث مفهومی و گونهشناسی هیئتها اختصاص دارد. نویسنده در فصل دوم، پس از تبیین مفاهیم پایه نظیر فرهنگ عامه و مناسک دینی، 7متغیر هویتی کارکرد، سازمان، مخاطب، الگوی دینداری، متولیان، مداحی و ادبیات را برای شناخت دقیق هیئتها معرفی میکند. سپس در فصل سوم، پس از بررسی 15الگوی فرضی بر اساس دو معیار «سازمان» و «مخاطب»، یک الگوی بدیع و چندبعدی با عنوان «الگوی ساختاری-کارکردی» ارائه میدهد. بر مبنای این الگو، هیئتهای مذهبی معاصر ایران در 4گونه کلان دستهبندی میشوند: «هیئتهای سنتی»، «هیئتهای انقلابی دوران جنگ»، «هیئتهای انقلابی دوران پس از جنگ» و «هیئتهای عامهپسند یا پاپ». افزون بر این، گونهای فرعی با عنوان «شبههیئتها» نیز معرفی میگردد. فصلهای چهارم تا هشتم کتاب به بررسی تفصیلی، مجزا و ارزیابی هر یک از این گونهها بر اساس همان 7شاخص هویتی میپردازند.
از ویژگیهای دیگر این پژوهش، روششناسی نویسنده مبتنی بر مشارکت توأم با مشاهده است. مظاهری بهواسطه سالها زیست در فضای هیئتها و پایگاه مذهبی خود، به دقایق و جزئیاتی دست یافته که ناظران بیرونی عمدتا از درک آنها عاجزند. با این حال، او بر لزوم حفظ مرزهای مشاهدهگر و کنشگر تأکید کرده و کوشیده است تحلیلهای خود را از قضاوتهای ارزشی دور نگه دارد. در مجموع، «رسانه شیعه» اثری است که با گذر از نگاههای صرفا آسیبشناسانه سطحی و تبلیغاتی، چارچوبی نظری برای سیاستگذاران فرهنگی و جامعهشناسان فراهم میکند تا تحولات یکی از مهمترین نهادهای مذهبی اجتماعی ایران را بهطور علمی درک و تحلیل کنند.
درباره محسن حسام مظاهری
محسن حسام مظاهری نویسنده و پژوهشگر اجتماعی تشیع و آیین های شیعی
دسته بندی های کتاب رسانه ی شیعه
کتاب های مرتبط با رسانه ی شیعه
اولین نفری باشید که نظر خود را درباره "کتاب رسانه ی شیعه" ثبت میکند