کتاب فلسفه ی هنرهای اجرایی

مواجهه با پدیده‌ای که در لحظه متولد می‌شود، تمام می‌شود و تنها خاطره‌ای از آن در ذهن باقی می‌ماند، همیشه یکی از چالش‌های اساسی فیلسوفان هنر بوده است. کتاب «فلسفه‌ی هنرهای اجرایی» نوشته‌ی دیوید دیویس دقیقا روی همین نقطه‌ی کور مابعدالطبیعه‌ی هنر دست می‌گذارد. سنت دیرینه‌ی زیبایی‌شناسی تحلیلی همواره عادت داشته اثر هنری را در قالب اشیای ایستا، ماندگار و فیزیکی مثل یک بوم نقاشی یا مجسمه‌ی مرمرین بررسی کند، اما وقتی با تئاتر، رقص، موسیقی یا پرفورمنس‌آرت روبه‌رو می‌شویم، این خط‌کش‌های قدیمی کارایی خود را از دست می‌دهند. دیویس به عنوان یک فیلسوف تحلیلی، ساختار سنتی فلسفه‌ی هنر را به چالش می‌کشد تا بپرسد وقتی از اجرای یک سمفونی یا یک نمایش تئاتری حرف می‌زنیم، «اثر هنری» دقیقا در کجای این فرآیند زودگذر ایستاده است؟ آیا اثر همان نت‌های نوشته‌شده روی کاغذ است یا جادویی که دیشب روی صحنه اتفاق افتاد؟ این پرسش‌های بنیادی، هسته‌ی اولیه‌ی کتاب را شکل می‌دهند و خواننده را به بازنگری در چیستی و چرایی هنر زمان‌مند دعوت می‌کنند.
جذابیت اصلی تحلیل دیویس در نقد چیزی است که خود آن را «پارادایم کلاسیک» می‌نامد؛ دیدگاهی که ادعا می‌کند یک اثر هنری مستقل از‌پیش‌موجود وجود دارد و اجرا چیزی جز بازتولید یا روخوانی وفادارانه‌ی آن نیست. او نشان می‌دهد که این مدل تک‌ساحتی شاید برای درک یک قطعه‌ی ارکسترال قرن هجدهمی تا حدی پاسخگو باشد، اما در مواجهه با تئاتر مدرن، جز یا رقص معاصر کاملا شکست می‌خورد. در واقع در این ژانرها مرز میان خلق و اجرا مخدوش می‌شود و اجراکننده دیگر یک واسطه‌ی بی‌اراده یا اپراتور محض برای پیاده‌کردن منویات نویسنده و آهنگساز نیست، بلکه خود به یک منبع اصیل معناسازی تبدیل می‌شود. مفهوم اصالت در نگاه دیویس، یک وفاداری صلب و موزه‌ای به گذشته نیست، بلکه تعاملی پویا میان متن، بستر تاریخی و تفسیر خلاقانه‌ی هنرمند در لحظه‌ی حال است؛ دیدگاهی که حتی پدیده‌ی بداهه‌پردازی را نه یک انحراف از اثر، بلکه مرتبه‌ای عالی از خود فرآیند هنرآفرینی تلقی می‌کند.
بخش عمده‌ای از کتاب به تشریح دو رکن جدایی‌ناپذیر اجرا، یعنی «بدن‌مندی» هنرمند و «حضور زنده‌ی مخاطب» اختصاص دارد که تفاوت‌های بنیادینی با هنرهای پلاستیک و تصویری ایجاد می‌کنند. دیویس استدلال می‌کند که هنر اجرایی بدون وساطت فیزیکی گوشت، پوست و استخوان اجراکننده در فضا وجود خارجی ندارد و این حضور جسمانی، بار معنایی و زیبایی‌شناسی منحصربه‌فردی را به دوش می‌کشد که هرگز در یک فایل صوتی ضبط‌شده یا فیلم تئاتر بازسازی نمی‌شود. از طرفی مخاطب در این بازتعریف، صرفا یک ناظر منفعل و تماشاچی خنثی نیست، بلکه بخشی از زنجیره‌ی زنده و کامل‌کننده‌ی اجراست که با انرژی، سکوت یا حتی نفس‌های خود در سالن، اتمسفر رویداد را تغییر می‌دهد. این نظریه که هنر را نه یک محصول نهایی، بلکه به مثابه‌ی یک «عمل رفتاری و خلاقانه» معرفی می‌کند، دقیقا تبیین روان‌شناختی و زیبایی‌شناختی این مسئله است که چرا ما همچنان برای تجربه‌های زودگذر و تکرارناپذیر صحنه ارزش قائل می‌شویم.
در پایان نویسنده با بررسی نسبت میان هنرهای نمایشی سنتی و پرفورمنس‌آرت‌های آوانگارد معاصر، تلاش می‌کند یک نظریه‌ی یکپارچه و در عین حال منعطف ارائه دهد که پذیرای تکثر ژانرهای هنری باشد. دیوید دیویس چارچوبی فلسفی بنا می‌کند که بدون فروکاستن ارزش‌های متون کلاسیک، فضایی وسیع برای درک فرم‌های تجربی و ناپایدار مدرن باز می‌کند و نشان می‌دهد که ارزش زیباشناختی این هنرها در همان خصلت گریزان، لحظه‌ای و وابسته به موقعیت آن‌ها نهفته است.