کتاب اقتصاد دونات

تصور کنید هدف نهایی تمام تلاش‌های بشری روی این کره‌ی خاکی، دیگر صعود مداوم و بی‌وقفه‌ی نمودار رشد اقتصادی و انباشت بی‌‌پایان ارقام تولید ناخالص داخلی نباشد، بلکه دستیابی به توازنی پویا و همه‌جانبه باشد؛ نقطه‌ی تعادلی که در آن هیچ انسانی در فقر و محرومیت رها نشود و در عین حال مرزهای ظریف و حیات‌بخش سیاره‌ی زمین نیز زیر پا گذاشته نشوند. کتاب «اقتصاد دونات: هفت راه برای فکر کردن مانند یک اقتصاددان قرن بیست‌ویکمی» نوشته‌ی کیت راورث، اثری تحول‌آفرین در حوزه‌ی نظریه‌های اقتصادی، توسعه‌ی پایدار و محیط‌زیست است که با همین فرضیه‌ی جسورانه گشوده می‌شود.
این کتاب با بهره‌گیری از نماد هندسی یک پیراشکی دونات، چارچوبی کاملا نو برای سنجش رفاه و پیشرفت واقعی تمدن بشری بنا می‌کند. راورث با تکیه بر سال‌ها پژوهش در دانشگاه آکسفورد و نهادهای بین‌المللی، فرضیات فرسوده‌ی اقتصاد کلاسیک و نئولیبرال را به چالش می‌کشد؛ تئوری‌هایی که با اصرار بر رشد نامحدود مادی، چشمان خود را بر بحران‌های ویرانگر اقلیمی و گسل‌های عمیق اجتماعی بسته‌اند.
هسته‌ی فکری این اقتصاددان برجسته در ترسیم مدلی ملموس تجلی می‌یابد که از دو حلقه‌ی تودرتو تشکیل شده است و جغرافیا و مرزهای زیست شرافتمندانه را مشخص می‌کند. حلقه‌ی درونی دونات نشان‌دهنده‌ی بنیان‌های حیاتی جامعه است؛ سقفی از حداقل‌های معیشتی نظیر دسترسی به غذای کافی، آب آشامیدنی سالم، آموزش کارآمد، بهداشت همگانی، مسکن مناسب و برابری‌های جنسیتی و اجتماعی که هیچ انسانی نباید به زیر آن سقوط کند و حلقه‌ی بیرونی معرف مرزهای بوم‌شناختی و سقف زیستی زمین است؛ محدودیت‌هایی نظیر تغییرات شدید آب‌وهوایی، اسیدی شدن پهنه‌ی اقیانوس‌ها، آلودگی‌های شیمیایی و نابودی شتابان تنوع زیستی که تجاوز از آن‌ها بقای انسان را به مخاطره می‌اندازد. فاصله‌ی میان این دو حلقه، همان مدار سبز و امنی است که اقتصاد قرن بیست‌ویکم باید در آن مستقر شود تا با عبور از وسواس رشد صرف، تعادلی زنده و توزیع‌شده پدید آورد.
کتاب «اقتصاد دونات» عنوان می‌کند که انسان فرضی اقتصاد سنتی، موجودی منزوی، عاقل و بی‌نهایت خودخواه تصویر شده بود؛ حال آنکه انسان واقعی این روزگار، موجودی اجتماعی، همدل و به‌شدت وابسته به شبکه‌ی حیات است. نویسنده با به چالش کشیدن ساختار خطی «تولید، مصرف و نابودی»، ضرورت عبور به سمت یک الگوی اقتصادی چرخشی و باززا را مطرح می‌کند که در آن پسماندها دوباره به چرخه‌ی تولید بازمی‌گردند. این رویکرد، حل مسئله‌ی نابرابری را نه به عنوان پیامد جانبی و بعدی ثروتمند شدن جامعه، بلکه به عنوان یک اصل اساسی در همان ابتدای طراحی سیستم‌های نوین قلمداد می‌کند تا جریان دارایی‌ها به طور طبیعی به نفع همه‌ی شهروندان هدایت شود.