کتاب زندگی به روش خودت

کتاب «زندگی تو، مسیر تو: مهارت‌های ACT برای تنظیم هیجان و پرورش تاب‌آوری در نوجوانان» اثر جوزف وی. سیاروچی و لوئیز ال. هیز، کتابی است که مستقیما خطاب به نوجوانانی نوشته شده که این روزها احساس می‌کنند زیر بار فشارهای گوناگون له می‌شوند. مدرسه، امتحان، نگرانی از آینده، دعوا با خانواده، دوستی‌هایی که گاهی خوب پیش نمی‌روند، حس مقایسه با دیگران و نگرانی از ظاهر، همه در یک بازه‌ی زمانی کوتاه روی سر نوجوان آوار می‌شوند. نویسندگان این کتاب به‌جای اینکه وعده بدهند این فشارها را از بین می‌برند، مسیر دیگری را پیش می‌گذارند: یاد دادن مهارت‌هایی که با وجود همین دشواری‌ها، نوجوان بتواند مسیر خودش را انتخاب کند.
پایه‌ی نظری کتاب بر درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT)، ذهن‌آگاهی و روان‌شناسی مثبت‌گرا استوار است، اما زبان آن کاملا برای نوجوان نوشته شده، نه برای متخصص. نکته‌ای که کتاب مدام روی آن تأکید می‌کند این است که هدف زندگی، خلاص شدن همیشگی از خشم، اضطراب، غم یا تردید نیست؛ چون چنین چیزی اصلا ممکن نیست. آنچه واقعا فرق را می‌سازد، رابطه‌ای است که فرد با این احساسات برقرار می‌کند. اگر نوجوان دائم بکوشد یک فکر یا حس ناخوشایند را سرکوب کند یا از آن فرار کند، معمولا بیشتر در آن گیر می‌افتد. این کتاب یاد می‌دهد چطور می‌شود کمی از فکرها فاصله گرفت؛ مثلا فرق گذاشت بین «فکر می‌کنم به اندازه‌ی کافی خوب نیستم» و اینکه واقعا چنین چیزی حقیقت داشته باشد. همین فاصله‌ی کوچک، همان چیزی است که در ACT از آن با عنوان انعطاف‌پذیری روان‌شناختی یاد می‌شود.
برای اینکه این مفاهیم انتزاعی نمانند، سیاروچی و هیز از مدلی ویژه‌ی نوجوانان به نام DNA-V استفاده می‌کنند؛ چارچوبی که نسخه‌ی ساده‌شده‌ی ACT برای این گروه سنی است و به نوجوان کمک می‌کند تجربه‌های درونی و بیرونی‌اش را بدون قضاوت مشاهده کند، الگوهای فکری تکراری‌اش را بشناسد، ارزش‌های واقعی خودش را کشف کند و بر همان اساس دست به عمل بزند. تاب‌آوری هم در این کتاب معنای رایج و کلیشه‌ای ندارد؛ منظور از تاب‌آور بودن این نیست که نوجوان دیگر شکست نخورد یا ناامید نشود، بلکه این است که بعد از هر دست‌انداز بتواند دوباره جهت خودش را پیدا کند. همین رویکرد است که کتاب را از موضوعات کلی جدا می‌کند و آن را به موقعیت‌های عینی زندگی نوجوانان وصل می‌کند: نگرانی از ظاهر، مهلت‌های تحصیلی و فشار درس و دانشگاه، تنش‌های خانوادگی، دوستی و رابطه‌ی عاطفی، احساس تنهایی، و حتی تجربه‌ی افسردگی یا اضطراب.
کتاب «زندگی تو، مسیر تو» را می‌توان بیشتر یک همراه عملی دانست تا یک کتاب نظری؛ اثری که قرار نیست نوجوان را متقاعد کند زندگی‌اش باید همیشه آرام و بی‌دغدغه باشد، بلکه به او کمک می‌کند وسط همان دغدغه‌ها هم بتواند انتخاب کند چه کسی می‌خواهد باشد. پیام مرکزی کتاب این است که نوجوان مجبور نیست منتظر بماند تا احساسات دشوارش کاملا از بین بروند تا زندگی‌اش را شروع کند؛ می‌تواند همین حالا، همراه با همان ترس‌ها و تردیدها، بر اساس ارزش‌هایی که برایش مهم‌اند حرکت کند.