کتاب تاریخ شیعه در لبنان (جلد اول)

کتاب «تاریخ شیعه در لبنان (جلد اول)» با زیرعنوان حکومت شیعی در لبنان، نوشته سعدون حماده، پژوهشی مستند درباره پیشینه حضور و اقتدار سیاسی طایفه شیعه در منطقه شامات است. نویسنده در این جلد، روند شکل‌گیری و استقرار اجتماعات شیعی را در جغرافیایی نظیر جبل عامل، دره بقاع و کوهستان لبنان بررسی می‌کند. او نشان می‌دهد که چگونه این جوامع از یک گروه مذهبی در حاشیه، به سمت ایجاد ساختارهای منسجم سیاسی و اجتماعی حرکت کردند. مسائل مرتبط با مهاجرت قبایل، پناه بردن به مناطق صعب‌العبور جغرافیایی برای در امان ماندن از فشارهای حکومت‌های مرکزی و پایه‌گذاری نخستین نهادهای محلی، با تکیه بر اسناد تاریخی و خطی تشریح می‌شوند.
کتاب به بررسی دقیق خاندان‌ها و امرای شیعه‌ای می پردازد که در مقاطع مختلف، حکومت‌های محلی و خودمختار تشکیل دادند. حماده جزئیات دقیقی از نحوه حکمرانی و بسط قدرت خاندان‌هایی نظیر آل حرفوش در منطقه بعلبک و آل حماده در جبل لبنان ارائه می‌دهد. بررسی این حاکمیت‌ها صرفا به گاه‌شماری و ذکر نام حاکمان محدود نمی‌شود؛ سازمان‌دهی نظامی این امارت‌ها، نحوه جمع‌آوری مالیات، مدیریت اراضی کشاورزی مبتنی بر سیستم اقطاع و نظام قضایی محلی با جزئیات کامل بررسی شده است. داده‌های کتاب اثبات می‌کند که شیعیان در سده‌های گذشته، در متن مناسبات قدرت منطقه شام حضور فیزیکی و حاکمیتی داشته‌اند.
در بخش‌های دیگر، تقابل‌ها و تعامل‌های این حکومت‌های محلی با قدرت‌های مسلط منطقه، به‌ویژه سلاطین مملوکی و پاشاهای امپراتوری عثمانی، مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. نویسنده مسائل مربوط به ائتلاف‌های مقطعی، نبردهای فرسایشی برای حفظ قلمرو و توافق‌ها بر سر پرداخت خراج جهت تضمین استقلال داخلی را تحلیل می‌کند. همزمان، مناسبات این حاکمان با سایر طوایف بومی لبنان از جمله دروزی‌ها و مسیحیان مارونی مستندسازی شده است. تغییر موازنه قوا، جابه‌جایی مرزهای محلی و رقابت بر سر منابع آبی و تجاری، عواملی هستند که سقوط یا ظهور مجدد این امارت‌ها را رقم می‌زدند و بقای سیاسی آن‌ها را به یک مبارزه مداوم تبدیل می‌کردند.
در نهایت، جلد اول «تاریخ شیعه در لبنان» نقشه‌ای تحلیلی از توزیع جمعیتی و مراکز اعمال قدرت ارائه می‌دهد. این پژوهش با استفاده از منابع دست‌اول، آرشیوهای محلی و اسناد وقفی، بستری تاریخی فراهم می‌کند تا ریشه‌های هویتی و سیاسی این بخش از جامعه لبنان پیش از ورود به قرن بیستم و تأسیس مرزهای جدید خاورمیانه کنکاش شود. این کتاب به دلیل تمرکز بر دوره‌های تاریخی کمتر شناخته‌شده، منبعی مرجع برای واکاوی ریشه‌های توزیع قدرت در این منطقه پیش از دوران مدرن به شمار می‌رود.