کتاب خسرو و شیرین نظامی گنجوی

«خسرو و شیرین» از مجموعه‌ی «عاشقانه‌های ادبیات فارسی» است که مریم لطفعلی آن را به نثر و زبانی ساده برای مخاطبان نوجوان روایت کرده است. داستان‌های لطیف و عاشقانه‌ی ادبیات ایران از بارزترین جنبه‌های زبان و ادب پارسی محسوب می‌شوند که می‌توانند برای مخاطبان نوجوان نیز جذاب و خواندنی باشند. نویسنده در این کتاب، در بین روایت داستان به نثر، بیت‌هایی را به نظم نیز آورده‌ است و آن‌ها را به نثر روان بازنویسی کرده‌است تا مخاطبان با اصل اثر نیز آشنا شوند.
«خسرو و شیرین» دومین منظومه از خمسه نظامی است. این کتاب داستان عشق خسرو پرویز، فرزند هرمز، بیست و سومین پادشاه ساسانی با دختری به نام شیرین است. داستان خسرو و شیرین پیش از روزگار نظامی نیز داستانی معروف بوده و چون شخصیت‌های اصلی آن (خسرو و شیرین) تاریخی بوده‌اند، در برخی از کتاب‌های عهد باستان مانند تاریخ طبری، تاریخ بلعمی، شاهنامه فردوسی، غررالاخبار ملوک ثعالبی، التاریخ مقدمی و... گوشه‌هایی از این داستان را می‌توان دید.
خسرو از دهان نقاش دربار که شاپور نام دارد، تعریف شیرین و اسب او شبدیز را می‌شنود و هنوز شیرین را ندیده، دلباخته‌ی او می‌شود. خسرو، شاپور را به ارمنستان می‌فرستد تا پیام دلدادگی خسرو را به شیرین برساند. شاپور در ارمنستان، چهره‌ی خسرو را می‌کشد و بر سر راه شیرین قرار می‌دهد، شیرین با دیدن نگاره‌ی خسرو، دلباخته‌ی او می‌شود. شاپور خودش را در نقش مغان درآورده و نزد شیرین می‌رود و داستان دلدادگی خسرو را بیان می‌کند و انگشتر خسرو را به شیرین می‌دهد و به او می‌گوید که فردا به عزم شکار، بر شبدیز نشین، اما به تیسپون برو. روز بعد شیرین با کنیزان عزم شکار می‌کند، اما بی‌خبر از آن‌ها سوار شبدیز شده و به تیسپون می‌تازد. شیرین به چشمه‌ای می‌رسد، رخت‌هایش را از تن درآورده و مشغول شنا و آب‌تنی می‌شود. در آن سو خسرو پرویز در تیسپون به نام خود سکه می‌زند که موجب خشم پدر می‌شود و به ناچار مجبور به ترک تیسپون می‌شود و به همان چشمه‌ای می‌رسد که شیرین در آن مشغول آب‌تنی است و...
در این داستان چهار نوع عشق وجود دارد. عشق پاک و خالص فرهاد نسبت به شیرین، عشق هوس‌آلود خسرو نسبت به شیرین، عشق خردمندانه‌ی شیرین نسبت به خسرو، و عشق خائنانه، هوس‌ناک و سلطه‌گرانه‌ی شیرویه نسبت به شیرین. شیرین ضمن داشتن عشقی شدیدی و سوزناک به خسرو، در برابر تمایلات و خواسته‌های هوس‌انگیز خسرو از خود استقامت نشان می‌دهد و گوهر خویش را حفظ می‌کند. نظامی گنجوی در این داستان شکوه باستانی ایران و ارزش والای زن و ازدواج در ایران باستان و نقش و اهمیت پیشوایان دینی، حکیمان و هنرمندان را بیان می‌کند. در این داستان، اصالت‌های اخلاقی و انسانی ایران باستان و نقش والای فکر و کرامت‌های انسانی در آن زمان نشان داده شده‌است. از سوی دیگر، نظامی نشان می‌دهد که چگونه عواملی همچون خیانت‌کاری سران کشور، غرور و ستمگری شاهان و شاهزادگان، موجب پریشانی کشور شده و راه را برای گشودن ایران به دست اعراب باز می‌کند.
«خسرو وشیرین» لذت خواندن یکی از عاشقانه‌های کلاسیک ادبیات فارسی را به مخاطبان نوجوان می‌چشاند و آن‌ها را به داستان‌های کلاسیک فارسی علاقمند می‌کند.