کتاب زندگی خصوصی مائو تسه تونگ

«زندگی خصوصی مائو تسه‌تونگ» با عنوان فرعی «خاطرات پزشک مخصوص مائو» نوشته‌ی لی جی‌سویی است؛ خاطره‌ای سیاسی که تاریخ چین کمونیستی را از جایگاهی نامعمول روایت می‌کند: از کنار بالین رهبر. لی در ۱۹۱۹ در پکن به دنیا آمد، در ۱۹۴۵ مدرک پزشکی گرفت و بنا بر روایت خودش از ۱۹۵۴ تا مرگ مائو در ۱۹۷۶ پزشک شخصی او بود. بیست‌ودو سال ارتباط تقریبا روزانه با رهبر چین و اطرافیانش، مصالح اصلی این کتاب است. نویسنده پس از مهاجرت به ایالات متحده این خاطرات را نوشت و ترجمه‌ی انگلیسی آن، به قلم تای هونگ‌چائو و با ویراستاری آن اف. تورستون و مقدمه‌ی اندرو جی. ناتان، استاد دانشگاه کلمبیا، در ۱۹۹۴ از سوی رندوم‌هاوس منتشر شد.
کتاب ترتیبی غیرمعمولی دارد: روایت از مرگ مائو آغاز می‌شود، سپس به ۱۹۴۹ برمی‌گردد و در سه بخش زمانی، یعنی ۱۹۴۹ تا ۱۹۵۷، ۱۹۵۷ تا ۱۹۶۵ و ۱۹۶۵ تا ۱۹۷۶ پیش می‌رود. بخش پایانی به پیامدهای مرگ او اختصاص دارد. نقشه‌ی مجموعه‌ی ژونگ‌نانهای، نمودار تشکیلات حزب در دهه‌ی ۱۹۵۰، گاه‌شمار و شرح‌حال کوتاه چهره‌ها هم در کتاب آمده تا خواننده در میان این‌همه نام گم نشود. لی از وابستگی مائو به داروهای خواب‌آور گروه باربیتورات‌ها می‌نویسد و از بی‌اعتنایی او به بهداشت فردی، از جمله شست‌وشوی دهان با چای به‌جای مسواک. از دشواری درمان در محیطی هم می‌گوید که ملاحظات سیاسی بر تصمیم‌های پزشکی سایه می‌انداخت.
در لایه‌ی سیاسی کتاب دربار حزبی را تصویر می‌کند: جیانگ چینگ، لین بیائو، ژو ان‌لای و دیگر مقام‌های ارشد، با کشمکش‌ها، احتیاط‌ها و فرمان‌برداری‌شان در برابر رهبر. لی بارها این فضا را با دربار امپراتورهای چین مقایسه می‌کند و از چاپلوسی و فرصت‌طلبی اطرافیان می‌گوید. جهش بزرگ به جلو، انقلاب فرهنگی و تصفیه‌های درون حزب از نگاه کسی روایت می‌شوند که در مجاورت رهبر بود؛ همین‌طور رفتار مائو با خروشچف و نگاهش به آمریکا و شوروی و انگیزه‌ی دیدار نیکسون، آن‌گونه که لی آن را شرح می‌دهد. یکی از بخش‌های اصلی کتاب، دگرگونی نگاه خود نویسنده است: از ستایش صادقانه‌ی سال‌های آغازین تا بیزاری از رهبری که به باور او با شعار و آیین شخصیت‌پرستی به جای دانش و مدیریت پیش می‌رفت و نسبت به رنج مردم در پی سیاست‌های ناموفقش بی‌اعتنا بود.
برای خواندن «زندگی خصوصی مائو تسه‌تونگ» دانستن چند نکته مفید است. لی یادداشت‌های اصلی‌اش را در دوران انقلاب فرهنگی از بین برده بود و کتاب بر بازسازی از حافظه استوار است. نسخه‌ی چینی چاپ‌شده در تایپه با متن انگلیسی تفاوت‌هایی دارد. حکومت چین کتاب را ممنوع کرد و شماری از نزدیکان و همکاران مائو بخش‌هایی از آن را رد کردند. به همین دلیل پژوهشگران درباره‌ی دقت جزئیاتش یک‌صدا نیستند و خواندن آن در کنار پژوهش‌های تاریخی مستقل، تصویر کامل‌تری می‌دهد.