کتاب حکمة الاشراق (2)

کتاب «حکمت اشراق» نوشته شهاب‌الدین یحیی سهروردی، بی‌شک یکی از درخشان‌ترین شاهکارهای اندیشه اسلامی و مهم ترین مکتب اشراق است که در جلد دوم ترجمه آن با عنوان «فلسفه برین»، مخاطب با ژرف‌ترین لایه‌های هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی این فیلسوف بزرگ روبرو می‌شود. سهروردی پس از نگارش چهار اثر مهم که بیشتر رنگ‌وبوی فلسفه مشاء داشتند و در حکم پیش‌درآمدی بر این مکتب بودند، این کتاب را منحصرا برای جویندگان نور معرفت و کسانی که تنها به مباحث نظری بسنده نمی‌کنند، به رشته تحریر درآورد. او در این اثر شگرف که به گفته خودش ریشه در الهامات ناگهانی و مکاشفات قلبی دارد، توانسته است دو بال شهود عرفانی و برهان عقلی را به شکلی بی‌نظیر به هم پیوند دهد. مباحث این جلد که با پیشگفتارهایی از اندیشمندانی چون دکتر سید حسین نصر و استاد عابدی شاهرودی همراه شده است، به بررسی مفاهیمی چون نورهای الهی، نور الانوار به عنوان خاستگاه هستی، چینش عوالم، ساختار برزخ‌ها و در نهایت مسئله رستاخیز، پیامبری و رویا می‌پردازد. سهروردی این یافته‌های شهودی را پس از اثبات برهانی، با مفاهیم قرآنی تطبیق داده تا مسیری مطمئن و روشن برای سالکان حقیقت فراهم آورد.
آنچه این نسخه از کتاب را به اثری متمایز و بسیار ارزشمند تبدیل کرده، رویکرد هوشمندانه و نوآورانه مترجم در ارائه متن است. مترجم که خود سال‌ها با اندیشه‌های شیخ اشراق مأنوس بوده و دغدغه بازآفرینی لحن او را به زبان فارسی داشته است، کوشیده تا ترجمه‌ای روان، دقیق و به دور از پیچیدگی‌های رایج ارائه دهد. برای حفظ اصالت و برجستگی کلام سهروردی، متن اصلی ترجمه به صورت کاملا مستقل در بدنه کتاب قرار گرفته و تمامی شرح‌ها، نقدها و تعلیقات به دقت به بخش پانوشت‌ها منتقل شده‌اند. این ابتکار عمل باعث می‌شود خواننده بتواند بدون هیچ‌گونه گسست مفهومی، جریان اندیشه نویسنده را دنبال کند. با این حال، غنای علمی اثر در بخش پانوشت‌ها به اوج خود می‌رسد؛ جایی که سه لایه مهم از شروح فلسفی با یکدیگر به گفتگو می‌نشینند. بخش عمده‌ای از این توضیحات، گزیده‌ای کاربردی و پیراسته از شرح مشهور قطب‌الدین شیرازی است که گره‌های متن را می‌گشاید و مباحث منسوخ و پیچیده آن حذف شده است.
در کنار این شرح، ترجمه تعلیقات انتقادی و داوری‌های ملاصدرا قرار دارد که چالشی جذاب میان مکتب اشراق و حکمت متعالیه ایجاد کرده است. این تعلیقات نشان می‌دهد که حکمت اشراق، پایه و اساس کارهای علمی ملاصدرا را شکل داده است. همچنین، تعلیقات عمیق و مبنایی استاد عابدی شاهرودی که برخی از آن‌ها به تنهایی در حکم رساله‌هایی مستقل و انتقادی هستند، بر غنای تحلیلی کار به شدت افزوده است. مترجم نیز در پایان این مباحث، چکیده یافته‌های تحلیلی خود را با عنوان نکته اشراقی به این مجموعه پیوند زده است. در نهایت، این اثر با ساختار منسجم و لحن صمیمی خود، نه تنها یک ترجمه ساده، بلکه بازآفرینی هنرمندانه‌ای است که پیچیده‌ترین مفاهیم فلسفی را با زبانی آسان و قابل فهم برای انسان امروز روایت می‌کند و خلأ دیرینه نبود یک ترجمه دقیق از این شاهکار بی‌بدیل را به بهترین شکل ممکن پر می‌سازد.