کتاب حرام‏‫

یوسف ادریس، نویسنده‌ی برجسته‌ی مصری که به خاطر گرایشش به رئالیسم اجتماعی شهرت دارد، در رمان «حرام»، به درون زندگی طاقت‌فرسای طبقه‌ی کارگران فصلی در روستاهای مصر می‌زند. این اثر، که یکی از صد رمان برتر معاصر عربی شناخته می‌شود، با ساختاری منسجم، به تحلیل فقر، سنت‌های خفقان‌آور و فسادی می‌پردازد که در لایه‌های مختلف جامعه ریشه دوانده است.
داستان با یک رویداد تکان‌دهنده آغاز می‌شود: عبدالمطلب، یکی از نگهبانان، جسد نوزادی را در زمین‌های کشاورزی پیدا می‌کند. این کشف، گره اصلی داستان را شکل می‌دهد و تحقیقی را برای یافتن مادر کودک آغاز می‌کند که توسط فکری افندی، سرپرست املاک، پیگیری می‌شود. ادریس با قرار دادن این رویداد در ابتدای رمان، چارچوب اصلی داستان را مشخص کرده و تمام حوادث بعدی را به شکل منطقی به آن پیوند می‌زند. عنوان کتاب، «حرام»، نیز مستقیما به همین کودک نامشروع اشاره دارد.
رمان بر دو گروه شخصیتی متضاد تمرکز دارد: کشاورزان نسبتا مرفه و کارگران صحراگرد و فقیری که به آن‌ها «غرابوه» (کولی‌ها) می‌گویند. با این حال، نویسنده نشان می‌دهد که فساد، وجه اشتراک هر دو طبقه است و این پرسش را مطرح می‌کند که آیا عامل فساد، فقر و بدبختی است یا ثروت و رفاه. شخصیت اصلی داستان، عزیزه، زنی از طبقه‌ی کارگر است که گرچه در بسیاری از صحنه‌ها حضور فیزیکی ندارد، اما سرنوشت غم انگیز او، محور اصلی روایت را تشکیل می‌دهد. او که همسرش بیمار است، به شکلی مرموز باردار شده و برای جلوگیری از رسوایی، این موضوع را پنهان می‌کند. وضع حمل او در مزرعه و قتل نوزادش، اوج استیصال و فشاری است که جامعه بر او تحمیل کرده است. ادریس با استفاده از زاویه‌ی دید دانای کل و توصیفات دقیق، شخصیت‌ها و فضایی کاملا واقع‌گرایانه خلق می‌کند. او کمتر در روایت دخالت مستقیم می‌کند و اجازه می‌دهد تا حوادث و شخصیت‌ها خود گویای شرایط باشند. کشمکش‌های داستان، هم در سطح بیرونی (جستجو برای یافتن قاتل) و هم در سطح درونی (تردیدهای فکری افندی) جریان دارد.
در نهایت، «حرام» یک داستان جنایی صرف نیست، بلکه یک تحلیل اجتماعی عمیق از جامعه‌ی روستایی مصر پس از جنگ جهانی است. ادریس با به تصویر کشیدن زندگی عزیزه‌ها، زنانی که قربانی فقر، سنت و بی‌عدالتی می‌شوند، نقدی کوبنده بر ساختارهای اجتماعی‌ای وارد می‌کند که انسان‌ها را به سمت تباهی سوق می‌دهند. این رمان، شاهکاری از ادبیات واقع‌گرایانه است که خواننده را تا آخرین صفحه میخکوب نگه می‌دارد.