کتاب خدا و کیهان شناسی نوین

کتاب «خدا و کیهان‌شناسی نوین: از مه‌بانگ تا چندجهانی» نوشته حامد ساجدی، اثری عمیق است که به بررسی تقاطع شگفت‌انگیز میان فیزیک مدرن، کیهان‌شناسی و مباحث الهیاتی می‌پردازد. این کتاب با حمایت «پژوهشکده حکمت و دین‌پژوهی» و مشخصا گروه «کلام اسلامی و الهیات جدید» تدوین شده است. هدف اصلی این پژوهشکده، بازپژوهی معارف اسلامی، پاسخ به شبهات بنیادین و نقد مکاتب معارض در حوزه زیرساخت‌های اندیشه دینی است و این کتاب نیز در راستای همین مأموریت، به یکی از چالش‌برانگیزترین مرزهای علم و دین یعنی پیدایش جهان می‌پردازد.
کتاب از مبانی فیزیک آغاز شده و تا پیچیده‌ترین نظریات کیهان‌شناسی کوانتومی امتداد می‌یابد. مولف در فصل نخست، با بررسی «مدل استاندارد مه‌بانگ و دلالت‌های الهیاتی آن»، گذر از کیهان‌شناسی نیوتنی به کیهان‌شناسی مدرن را تشریح می‌کند. در این بخش، مفاهیمی چون تحول در هندسه فضا، معادلات میدان انیشتین، قانون هابل، تکینگی، مه‌بانگ داغ و ماده تاریک مورد واکاوی قرار می‌گیرند تا نشان داده شود فیزیک چگونه نقطه آغازین کیهان را تبیین می‌کند. همچنین «تنظیم ظریف کیهانی» در برابر دیدگاه تکامل کیهانی اسمولین بررسی و نقد می‌شود. در فصول بعدی، نویسنده به سراغ نظریات جایگزین و چالش‌برانگیز می‌رود. «مدل‌های بدون آغاز» نظیر ایده چندجهانی و جهان بی‌مرز هارتل-هاوکینگ با رویکردی انتقادی و فلسفی تحلیل می‌شوند. یکی از جذاب‌ترین بخش‌های کتاب، بررسی مفهوم «پیدایش از هیچ» است. ساجدی تفاوت میان «هیچ فلسفی» و «خلاء کوانتومی» را که در واقع سرشار از انرژی و پتانسیل است، روشن می‌سازد. وی نشان می‌دهد که چگونه نظریاتی مانند «تونل‌زنی از هیچ» از نظر منطقی و الهیاتی با چالش مواجه‌اند و این پرسش بنیادین را مطرح می‌کند که خود قوانین بنیادین طبیعت از کجا آمده‌اند و آیا «نظریه همه چیز» می‌تواند جایگزین خالق شود؟
فصل پایانی کتاب به ملاحظات کلی پیرامون «خدا و کیهان‌شناسی» اختصاص دارد. در این بخش، مباحث عمیق فلسفی نظیر الحاد پیشینی و پسینی، طبیعت‌گرایی روش‌شناختی و فرار از متافیزیک مطرح می‌شود. مولف با نقد رویکرد «الهیات شکاف» (خدا به عنوان پرکننده جاهای خالی علم)، حالت تعمیم‌یافته براهین الهیاتی را ارائه می‌دهد و استدلال می‌کند که قوانین فیزیک، جایگزین خداوند نیستند، بلکه تجلی فاعلیت الهی در بستر طبیعت‌اند. در مجموع، «خدا و کیهان‌شناسی نوین» اثری منسجم است که تلاش می‌کند بدون تقلیل مفاهیم پیچیده علمی یا مصادره به مطلوب آن‌ها، گفتگویی میان دستاوردهای کیهان‌شناسی مدرن و الهیات اسلامی برقرار سازد. این کتاب برای پژوهشگران فلسفه علم، متکلمان، دانشجویان فیزیک و تمامی علاقه‌مندان به درک رابطه میان جهان‌شناسی علمی و نظام‌مندی خالقانه هستی، منبعی تفکربرانگیز به شمار می‌رود.