کتاب خاستگاه

در ثانیه‌ی نخست پس از زایش جهان، چهار نیروی بنیادی طبیعت به ویژگی‌های امروزی خود رسیدند و ذرات بنیادی جرم گرفتند. ده دقیقه بعد، هسته‌ی عنصرهای سبکی مانند هیدروژن و هلیوم شکل گرفت و نخستین اتم‌های پایدار حدود ۳۸۰ هزار سال پس از آغاز پدید آمدند. کتاب «خاستگاه: داستان آغاز گیتی و آدمی» نوشته‌ی بهرام مبشر همین زنجیره‌ی رخدادها را از حدود ۱۳٫۸ میلیارد سال پیش دنبال می‌کند و آن را به روایتی پیوسته از پیدایش جهان، حیات و انسان تبدیل می‌کند. مبشر استاد فیزیک و نجوم رصدی در دانشگاه کالیفرنیا، ریورساید است؛ کارشناسی ارشد و دکتری‌اش را در حوزه‌ی کیهان‌شناسی رصدی از دانشگاه دورهام انگلستان گرفته و پژوهش‌هایش بیشتر درباره‌ی شکل‌گیری و تحول کهکشان‌ها و جست‌وجوی دورترین کهکشان‌های جهان است.
گستره‌ی موضوعی کتاب را بهتر است از روی چیدمان زمانی‌اش شناخت. نخست از ماهیت فضا و زمان سخن می‌گوید، سپس به خاستگاه ذرات، جرم و عنصرهای شیمیایی می‌رسد و بعد نخستین ستارگان و کهکشان‌ها را وارد روایت می‌کند. پس از آن نوبت به شکل‌گیری منظومه‌های سیاره‌ای و زمین است و در ادامه، پیدایش حیات روی زمین و تکامل آن. بخش‌های پایانی از جهان طبیعی به جهان انسانی گذر می‌کنند و به آغاز کشاورزی، نخستین شهرها، زبان و تمدن می‌پردازند. فصل سوم به خاستگاه فضا و زمان و فصل چهارم به ذرات و میدان‌ها اختصاص دارد؛ یعنی خواننده پیش از رسیدن به ستارگان و سیاره‌ها، با بنیادی‌ترین مفاهیم فیزیکی آشنا می‌شود.
آنچه این اثر را از کتاب‌های تک‌موضوعی جدا می‌کند، پیوند دادن حوزه‌هایی است که معمولا جداگانه بررسی می‌شوند: فیزیک و اخترشناسی در کنار تاریخ حیات و تاریخ تمدن. به همین دلیل «خاستگاه» را می‌توان اثری میان‌رشته‌ای دانست که به پرسش «همه‌چیز از کجا آمده است؟» پاسخی علمی و منظم می‌دهد. هر فصل با بیان اهداف آموزشی آغاز می‌شود تا خواننده از همان ابتدا بداند در آن بخش چه مفاهیمی در انتظارش است. مبشر مفاهیم دشوار را به‌جای ساده‌سازی بیش‌ازحد، از چند زاویه توضیح می‌دهد و می‌کوشد هر موضوع را با همان دقتی که در متن علمی لازم است، اما به زبانی روشن بازگو کند.
کسی که «خاستگاه: داستان آغاز گیتی و آدمی» را باز می‌کند، نه با رمان روبه‌رو می‌شود و نه با بحثی صرفا فلسفی، بلکه با متنی علمی که سفری به ژرفای فضا و آغاز زمان را پیش می‌گذارد؛ سفری که به‌جای بدن، ذهن را به کار می‌گیرد و جایی را روایت می‌کند که هیچ انسانی در آن حضور نداشته است.