کتاب لیبرالیسم ولتر

کتاب «لیبرالیسم ولتر» نوشته کیوان بلندهمتان، که در سال ۱۴۰۴ توسط انتشارات ثالث منتشر شده، اثری تحلیلی-تاریخی است که می‌کوشد یکی از چهره‌های بنیادین اندیشه آزادی در عصر روشنگری را از منظری منسجم و دقیق بازخوانی کند. این کتاب نه یک زندگی‌نامه ساده است و نه شرحی کلی از آثار ولتر، بلکه تلاشی آگاهانه برای استخراج و صورت‌بندی عناصر لیبرالی اندیشه او در بستر تاریخی و فکری قرن هجدهم به شمار می‌آید. بلندهمتان، به‌عنوان پژوهشگر فلسفه و عضو هیئت علمی دانشگاه کردستان، در این اثر نشان می‌دهد که چگونه می‌توان از خلال نوشته‌ها، نامه‌ها و مواضع اجتماعی ولتر، به یک فهم منسجم از آزادی‌خواهی او دست یافت. ولتر از برجسته‌ترین متفکران عصر روشنگری است؛ متفکری که آزادی را نه صرفا به‌عنوان مفهومی انتزاعی، بلکه به‌مثابه مسئله‌ای زیسته و اجتماعی مطرح کرد. او در طول زندگی طولانی خود، با نقد استبداد سیاسی، تعصب مذهبی و سانسور فکری، به یکی از صداهای اصلی دفاع از آزادی بیان و رواداری بدل شد. اهمیت ولتر در این است که «اندیشیدن به آزادی» را از محافل محدود روشنفکری بیرون کشید و آن را وارد زبان عمومی و عرصه اجتماعی کرد؛ امری که او را به چهره‌ای اثرگذار فراتر از دایره فلسفهٔ نظری بدل ساخت. نکته محوری کتاب بلندهمتان، تمرکز بر جنبه‌هایی از اندیشه سیاسی ولتر است که در سنت فارسی‌زبان کمتر دیده شده‌اند. در فضای فکری ایران، ولتر اغلب به‌عنوان نویسنده‌ای طنزپرداز یا داستان‌نویسی کلاسیک شناخته می‌شود و کمتر به‌مثابه متفکری سیاسی و نظریه‌پرداز آزادی مورد توجه قرار گرفته است. نویسنده این وضعیت را نتیجه ترجمه‌نشدن بخش مهمی از متون بنیادین ولتر و همچنین غلبه خوانش‌های ادبی بر خوانش‌های فلسفی می‌داند. «لیبرالیسم ولتر» دقیقا در پاسخ به همین خلأ نوشته شده است. کتاب نشان می‌دهد که آزادی در اندیشه ولتر پیش از آنکه امری نهادی یا حقوقی باشد، مسئله‌ای ذهنی و فرهنگی است. از نگاه ولتر، جامعه آزاد بدون انسان‌های آزاد ممکن نیست و انسان آزاد نیز پیش از هر چیز باید از بندهای فکری، تعصبات مذهبی و ترس‌های تحمیل‌شده رها شود. بلندهمتان با تحلیل دقیق متون ولتر، این ایده را برجسته می‌کند که آزادی سیاسی بدون آزادی اندیشه و بیان، به پوسته‌ای تهی فروکاسته می‌شود. در این مسیر، نویسنده از منابع دست‌اول، از جمله رساله‌ها، نامه‌ها و نوشته‌های جدلی ولتر بهره می‌گیرد و آن‌ها را در بستر تاریخی‌شان تفسیر می‌کند تا تصویری دقیق و غیرایدئولوژیک از لیبرالیسم ولتری ارائه دهد. اهمیت «لیبرالیسم ولتر» در این است که یکی از پایه‌های فکری لیبرالیسم مدرن را به‌دور از ساده‌سازی یا اسطوره‌سازی بازمی‌کاود. کتاب با زبانی رسمی اما روان نوشته شده و هم برای مخاطب دانشگاهی و هم برای خواننده علاقه‌مند عمومی قابل استفاده است. این اثر نه‌تنها به فهم بهتر ولتر کمک می‌کند، بلکه امکان بازاندیشی در ریشه‌های تاریخی آزادی‌خواهی و نسبت آن با مسائل معاصر را نیز فراهم می‌سازد؛ امکانی که ارزش خواندن این کتاب را دوچندان می‌کند.